بلگراد، ۲۶ اکتبر (رویترز) - با سرنگونی الکساندر ووچیچ، رهبر دیرینه، در انتخابات روز یکشنبه، جنبش اعتراضی دانشجویان صربستان کاری را انجام داد که معترضان در سایر پایتخت‌های اروپایی تنها می‌توانند آرزویش را داشته باشند. اما اکنون، نوبت به کار سخت و پرچالش اداره کشور رسیده است؛ کاری که نه دانشجویان و نه نامزدهای برگزیده آن‌ها هیچ تجربه‌ای در آن ندارند.
هزاران تن از مردم در سراسر کشور به خیابان‌ها ریختند تا پس از پذیرش شکست ووچیچ در اواخر شب یکشنبه، جشن بگیرند؛ رأی‌گیری تاریخی که نقطه پایانی بر دو سال تظاهرات مسالمت‌آمیز ضد دولتی بود.
اما در حالی که جمعیت شادمان مشعل‌ها و آتش‌بازی‌ها را روشن می‌کردند و می‌خواندند و می‌رقصیدند، پرسش‌هایی در ذهن باقی ماند: چه کسی از دل این جنبش بدون رهبر به عنوان نخست‌وزیر بیرون خواهد آمد، سیاست‌های آن‌ها دقیقاً چیست و آیا گروهی از چهره‌های ناشناخته سیاسی بدون وابستگی قبلی می‌توانند برای تقویت اقتصاد، ریشه‌کن کردن فساد و مدیریت روابط بین‌المللی پیچیده، متحد بمانند؟
پاسخ به این پرسش‌ها ثبات سیاسی صربستان، بزرگ‌ترین اقتصاد در بالکان غربی، و روابط آن با چین، روسیه و بزرگ‌ترین شریک تجاری‌اش، یعنی اتحادیه اروپا را تعیین خواهد کرد.
«پیروزی دانشجویان احتمالاً تغییرات گسترده نهادی و سیاست‌محور متمرکز بر مبارزه با فساد، حاکمیت قانون و بهبود خدمات عمومی را برمی‌انگیزد. با این حال، مقاومت بوروکراتیک در برابر اصلاحات و تجربه محدود حکمرانی این جنبش ممکن است گذار را دشوار کند»، گزارش شرکت تحقیقاتی «تنئو گلوبال» (Teneo Global Research) در روز دوشنبه اعلام کرد.
برندگان، اما آیا می‌توانند متحد بمانند؟
جنبش اعتراضی پس از آن آغاز شد که ۱۶ نفر در سال ۲۰۲۴ هنگام ریزش سقف ایستگاه راه‌آهن در شهر شمالی نووی ساد جان باختند و تظاهرات دانشجویی خواستار پاسخگویی و پایان فساد شد.
با وجود نداشتن یک شخصیت محوری، دانشجویان حمایت گسترده‌ای کسب کردند و سپس ۲۵۰ دانشگاهی، وکیل، پزشک، بازیگر، کشاورز و موسیقی‌دان را برای نمایندگی خود در انتخابات انتخاب کردند.
این جنبش و برخی از نامزدهای ارشد لیست آن، ایده‌هایی درباره مواضع خود ارائه داده‌اند و وعده داده‌اند برنامه داخلی مبارزه با فساد را با محوریت بازسازی نهادها اجرا کنند.
آن‌ها کوزوو، استان جنوبی سابق صربستان که در سال ۲۰۰۸ استقلال خود را اعلام کرد، به رسمیت نمی‌شناسند، اما خواهان برگزاری همه‌پرسی درباره الحاق صربستان به اتحادیه اروپا هستند؛ روابطی که در سال‌های اخیر متشنج شده است.
از چهره‌های برجسته می‌توان به رئیس لیست نامزدهای دانشجویان، ایلیا سردانوویچ (Ilija Srdanovic)، متخصص قلب، دیان سوسکیچ (Dejan Soskic)، فرماندار سابق بانک مرکزی و رادومیر سایچیچ (Radomir Sajcic)، استاد دانشگاه بلگراد اشاره کرد که پس از پیروزی، به نیابت از دانشجویان سخن گفت. اما قطعیتی وجود ندارد که کدام‌یک از آن‌ها سمت وزیری دریافت کنند و باید دید آیا نامزدها می‌توانند دولتی منسجم تشکیل دهند که برای مدت کافی بر سر سیاست‌ها توافق کند تا از اکثریت قاطع پارلمانی خود برای ایجاد تغییر استفاده نماید.
«(جنبش دانشجویی) تغییری چنین بنیادین در فرهنگ صربستان ایجاد کرد؛ فقط باید ببینیم آیا این تغییر دوام خواهد آورد یا خیر»، کاتارینا پوپوویچ (Katarina Popovic)، استاد دیگر دانشگاه بلگراد، اظهار داشت.
«ما فقط امیدواریم اهداف بزرگی وجود داشته باشد که آن‌ها را برای مدتی کافی کنار هم نگه دارد تا بتوانند سیستم موجود را از هم بپاشند.»
اصلاح نهادهای عمومی
طبق قانون اساسی صربستان، نامزدهای دانشجویان پس از اعلام نتایج نهایی توسط کمیسیون انتخاباتی دولت و تشکیل پارلمان، ۹۰ روز فرصت دارند تا دولت را تشکیل دهند.
زمان اهمیت دارد، به ویژه با توجه به لزوم تصویب بودجه پیش از پایان سال در شرایطی که سطوح بدهی عمومی و خصوصی رو به افزایش است، در حالی که هرگونه تلاش برای پایان دادن به فساد نیازمند بازسازی پلیس و سرویس‌های اطلاعاتی و اصلاحات قضایی خواهد بود.
نهادهای دولتی پس از ۱۴ سال حکومت ووچیچ نیازمند «سم‌زدایی» هستند، به گفته بوزو پرلوویچ (Bozo Prelevic)، وکیل مستقر در بلگراد و وزیر سابق مشترک امور داخلی.
پرلوویچ هشدار داد که حزب پیشرفت صربستان (SNS) ووچیچ، اپوزیسیونی قدرتمند خواهد بود و دولت جدید مجبور خواهد بود از موضع خود دفاع کند.
ووچیچ و حزب SNS بارها اتهامات سرکوب و فساد را تکذیب کرده بودند.
روابط بین‌المللی
در روسیه، متحد سنتی صربستان و تأمین‌کننده اصلی گاز طبیعی، دمتری پسکوف (Dmitry Peskov)، سخنگوی کرملین، از ووچیچ تمجید کرد، اما از تبریک گفتن به دانشجویان خودداری نمود.
«ما به روسیه هم به عنوان یک قدرت بزرگ و هم به عنوان شریک تاریخی مهم و در بسیاری موارد، حامی خود احترام می‌گذاریم»، یووو باکیچ (Jovo Bakic)، جامعه‌شناس و مدرس دانشگاه و نماینده لیست دانشجویان، به تلویزیون RT بالکان روسیه گفت و افزود که تغییری در سیاست خارجی صربستان نسبت به روسیه، از جمله عدم اعمال تحریم‌ها علیه مسکو، رخ نخواهد داد.
اوکراین نیز که در جنگ چهار ساله خود برای دفع حمله روسیه، بهره‌بردار غیرمستقیم سلاح‌های صربستانی بوده است، با دقت ناظر است.
مسئولان اروپایی به دانشجویان تبریک گفتند و اعلام کردند که آماده کمک به این کشور در مبارزه با فساد هستند.
«مطمئنم (لیست دانشجویان) راهی پیدا خواهد کرد، همان‌طور که تاکنون کرده است، تا فردی شایسته برای اداره کشور انتخاب کند؛ کسی که امتیاز، اما همچنین مسئولیت عظیم رهبری صربستان در این اصلاحات را بر عهده خواهد داشت»، ساوو مانویلوویچ (Savo Manojlovic) از جنبش «حرکت-تغییر» (Move-Change) که با دانشجویان همسو است، بیان کرد.
قلم: ادوارد مک‌الیستر (Edward McAllister)؛ ویرایش: کریستن دانووان (Kirsten Donovan)