تل‌آویو — گادی آیزنکوت، ژنرال ارتش، در اواخر دهه ۲۰۰۰ زمانی که فرماندهی منطقه شمالی اسرائیل را بر عهده داشت، یکی از معماران اصلی استراتژی‌ای بود که به ترسناک‌ترین و خشن‌ترین راهبرد نیروهای دفاعی اسرائیل (IDF) تبدیل شد؛ دکترین ضاحیه که خواستار اعمال نیروی قاطع و نامتناسب علیه مناطق غیرنظامی که دشمن در آنجا فعالیت می‌کند، است.
«ما قدرتی نامتناسب علیه هر روستایی که به سوی اسرائیل تیراندازی می‌کند به کار خواهیم بست و خسارات و ویرانی‌های عظیمی وارد خواهیم کرد»، او در سال ۲۰۰۸ به یک روزنامه اسرائیلی گفت و عملیات‌های در جریان علیه حزب‌الله در حومه بیروت و جنوب لبنان را توصیف کرد. «از دیدگاه ما، این مکان‌ها پایگاه‌های نظامی هستند.»
اما سال‌ها بعد، آیزنکوت به عنوان رئیس ستاد مشترک ارتش، شهرتی به عنوان مدافع دقت عملیاتی و خویشتن‌داری، و همچنین پایبندی به منشور اخلاقی و سیستم قضایی IDF کسب کرد.
اکنون، به عنوان رهبر بلوک مخالفان سیاسی اسرائیل و مردی که بهترین موقعیت را برای حذف بنیامین نتانیاهو، نخست‌وزیر اسرائیل، دارد، آیزنکوت ۶۶ ساله با یک دوراهی تاکتیکی در مقیاسی کاملاً متفاوت روبرو است.
برای تشکیل دولت، آیا او با احزاب عربی که در انتخابات روز سه‌شنبه رکورد آرای کسب‌شده را ثبت کردند، متحد خواهد شد؟ هرچند این امر برای بخش زیادی از رأی‌دهندگان اسرائیلی تابو محسوب می‌شود.
به نوعی، این کار می‌تواند حداکثر فشار را وارد کند و تا ۶۷ کرسی در پارلمان را فراهم آورد؛ جایی که برای اکثریت به ۶۱ کرسی نیاز است. یا اینکه او به دنبال دقت بیشتر باشد و تنها با یک حزب عربی، یعنی «راعَم»، همسو شود که شاید برای تشکیل یک دولت اقلیت کافی باشد؟
آیا او با احزاب مذهبی یهودیان حِریدی (Ultra-Orthodox) معامله خواهد کرد، حتی اگر شدیداً با خواسته آن‌ها برای معافیت عمومی از خدمت نظام وظیفه مخالف است؟ یا اینکه از خواسته خود مبنی بر خروج نتانیاهو از زندگی سیاسی عقب‌نشینی کرده و دولتی وحدت ملی تشکیل دهد که ممکن است پایگاه هواداران خودِ آیزنکوت را خشمگین کند؟
آیزنکوت از نتانیاهو و اتهامات وی مبنی بر تقلب در انتخابات انتقاد کرده است، اما پس از رأی‌گیری روز سه‌شنبه که در آن نتانیاهو اکثریت خود را از دست داد اما بزرگ‌ترین بلوک پارلمانی را با ۵۳ کرسی حفظ کرد (در مقابل ۴۸ کرسی برای مخالفان و ۱۹ کرسی برای احزاب عربی)، سخنی نگفته است.
«مردم تغییر را انتخاب کرده‌اند»، آیزنکوت پس از انتشار نتایج اولیه اعلام کرد و از نتانیاهو خواست کنار برود. «رهایی که شایسته این نام باشد، حکم مردم را می‌پذیرد و امروز اعلام می‌کند که از زندگی سیاسی کناره‌گیری می‌کند.»
«میلیون‌ها اسرائیلی از فرهنگ دروغ‌گویی، از شکست، از تفرقه و تحریک آمیز خسته شده‌اند»، او گفت. وی همچنین هشدار مستقیمی به نتانیاهو داد که از اقدامات نظامی جدید به عنوان بهانه‌ای برای تمدید دولت سرپرستی فعلی خود استفاده نکند.
«نتانیاهو»، او گفت، «جرأت نکن امنیت اسرائیل را برای اهداف سیاسی خودت به بازی بگیری.»
آیزنکوت روز انتخابات را با بازدید از جوامعی که در حملات حماس در هفتم اکتبر ۲۰۲۳ بیشترین آسیب را دیدند آغاز کرد، سپس به مزار کوچک‌ترین پسرش، گال، رفت که در سن ۲۵ سالگی در عملیات نجات گروگان در غزه کشته شد، پیش از آنکه در شهر زادگاهش، هرزیلیا، رأی دهد.
آیزنکوت یک صقور امنیتی، فرزند مهاجران مراکشی و پدر چهار فرزند زنده است. دو تن از برادرزاده‌های او نیز در جنگ کشته شدند.
حزب او، «یاشار» که در عبری به معنای «صاف» یا «صادق» است، طبق نتایج رسمی انتخابات ۲۱ کرسی کسب کرد؛ در حالی که حزب لیکود نتانیاهو ۲۷ کرسی به دست آورد. مذاکرات با طیف سایر احزابی که کرسی کسب کرده‌اند ممکن است هفته‌ها طول بکشد.
یکی از پرسش‌های پیش روی اسرائیل این است که آیا اسحاق هرزوگ، رئیس‌جمهور، مأموریت رسمی تشکیل ائتلاف اکثریت را به نتانیاهو می‌دهد یا به آیزنکوت. هرزوگ می‌تواند هر کسی را که معتقد است بهترین شانس را برای تشکیل یک ائتلاف پارلمانی پایدار دارد، انتخاب کند؛ بر اساس مشورت با رهبران احزاب و توصیه‌های آنان.
صرف‌نظر از اینکه آیا آیزنکوت موفق می‌شود یا خیر، این صعود بسیار سریع برای فرمانده سابق کم‌ادعا و رک‌گوی نظامی و حزبی بوده است که تنها ۱۳ ماه قبل تأسیس شده است.
این دومین بار است که او برای تصدی مقام اجرایی رقابت می‌کند و اولین بار است که به عنوان رهبر حزب خودش شرکت می‌کند.
کارشناسان سیاسی می‌گویند او به آستانه قدرت نزدیک شده است زیرا چیزی را به اسرائیلی‌ها ارائه کرده که هیچ‌یک از دو اردوگاه نمی‌تواند به راحتی نادیده بگیرد: اعتبار امنیتی یک سرباز، شهرت رفتار صادقانه و سوگی که هزاران خانواده اسرائیلی در آن شریک هستند.
گیل تالشیر، دانشمند سیاسی دانشگاه عبری، گفت حمایت از او طی دو سال در حال افزایش بوده است. و در ماه‌های اخیر او توانسته است آن را «نه تنها در داخل بلوک لیبرال بلکه در داخل جناح راست نیز» گسترش دهد.
آیزنکوت به عنوان یک ژنرال، کبوتر صلح نبود. او دکترین ضاحیه را برای پاسخ به حملات حزب‌الله از مرز اسرائیل با لبنان با نیروی قاطع علیه مناطق غیرنظامی که پناهگاه جنگجویان این گروه بودند، طراحی کرد.
در دوران تبلیغات انتخاباتی، او متعهد شد حکومت حماس در غزه را ظرف ۱۸ ماه پایان دهد. اما او همچنین با الحاق کرانه باختری مخالف است و وعده می‌دهد پایگاه‌های غیرقانونی شهرک‌نشینان را تخریب کند. این ترکیب به او اجازه داد مرکز را جذب کند بدون اینکه توسط جناح راست طرد شود.
فراتر از همه چیز، او بر پایه پاسخگویی رقابت کرد.
نتانیاهو از انجام تحقیقات دولتی درباره شکست‌های هفتم اکتبر خودداری کرده است. آیزنکوت وعده داد در اولین روز کاری خود چنین کمیسیونی تشکیل شود و گفت باید سوابق خود را به عنوان رئیس ستاد ارتش نیز بررسی کند.
انتخابات روز سه‌شنبه از سوی بسیاری از اسرائیلی‌ها فرصتی دیده شد تا سرانجام مشخص شود چه چیزی به حماس اجازه داد به شهرهای اسرائیل حمله کند و حدود ۱۲۰۰ نفر را بکشد؛ امری که منجر به جنگ ویرانگر و ادامه‌دار در غزه شد.
آیزنکوت پنج روز پس از حملات به کابینه جنگ اضطراری نتانیاهو پیوست، اما او و متحد پارلمانی وقتش، بنی گانتس، هشت ماه بعد استعفا دادند و نتانیاهو را متهم کردند که سیاست را مقدم بر بازگرداندن گروگان‌ها قرار داده و از طراحی برنامه پساجنگ برای غزه خودداری کرده است.
«در اولین روز دولت، ما کمیسیون تحقیقات دولتی را تشکیل خواهیم داد»، آیزنکوت در آخرین تجمع تبلیغاتی خود در تل‌آویو در روز یکشنبه گفت.
زندگینامه او نیز کمک‌کننده بوده است. فرزند مهاجران مراکشی، متولد طبریه و بزرگ‌شده در ایلات، او اولین نخست‌وزیر اسرائیل خواهد بود که یهودی مزراحی است (با ریشه‌هایی در شمال آفریقا و خاورمیانه) نه یک اشکنازی اروپایی. او در شهرهای طبقه کارگر که دهه‌ها به لیکود رأی داده‌اند، سخت تبلیغ کرد.
«در حالی که نتانیاهو ادراک محرومیت مزراحی‌ها را تبلیغ می‌کند، آیزنکوت الگویی از موفقیت و تحرک اجتماعی ارائه می‌دهد»، تالشیر گفت.
جذابیت او در تابستان امسال در کریات مالخی، دژ جنوبی حزب لیکود که حدود ۴۰ درصد ساکنان آن در انتخابات قبلی به حزب نتانیاهو رأی داده بودند، نمایان شد.
در یک رویداد تبلیغاتی در یک کنیسه کوچک در آنجا، چند رأی‌دهنده قدیمی لیکود گفتند آماده تغییر موضع هستند. «شخصی که اکنون کشور را اداره می‌کند، ما را به سمت پرتگاه می‌راند»، آلیزا تورگمان، ۷۲ ساله، رأی‌دهنده سابق نتانیاهو گفت. «من نگران کشور، فرزندان و نوه‌هایم هستم. کشور در حال فروپاشی است.»
حتی حزب لیکود نیز جذابیت او را پذیرفت. «من خوشحال می‌شوم اگر گادی آیزنکوت به لیکود بپیوندد»، دودی آمسلم، وزیر ارشد لیکود، در یک مصاحبه رادیویی در دوران تبلیغات گفت.
آیزنکوت پیوندی تراژیک با هزاران اسرائیلی داشت که زندگی‌شان با جنگ زیر و رو شد.
در کابینه جنگ، او از مصرّترین مدافعان توافق‌نامه‌ها برای آزادی گروگان‌ها بود. وقتی آتش‌بس شکننده اول در خطر شکست در پایان سال ۲۰۲۳ بود، «آیزنکوت پیشنهاد ادامه توافق را، تقریباً به هر قیمتی، مطرح کرد»، به گفته روزنامه هاآرتص.
آتش‌بس فروپاشید و چند روز بعد، گال، پسر آیزنکوت، در عملیات نجات گروگان در غزه کشته شد.
آیزنکوت وعده بسته شدن جبهه‌هایی را داد که نتانیاهو باز گذاشته بود. «مناطق امنیتی ایجاد شده در لبنان، سوریه و غزه ابزاری و اهرم برای پیشبرد منافع ملی اسرائیل هستند، نه جایی برای ماندن برای نسل‌ها»، او در کنفرانس هرزیلیا، گردهمایی سالانه امنیتی اسرائیل گفت.
این پیام با اسرائیلی‌های خسته از سال‌ها جنگ، از جمله هیلا آسایاگ، ۴۹ ساله، که پسرش در غزه و لبنان خدمت کرده است، همخوانی داشت. «نمی‌توانید بخوابید. همیشه نگران هستید»، او گفت. «کسی باید این وضعیت را تغییر دهد.»
در غزه، جنگ طبق وزارت بهداشت محلی که بین غیرنظامیان و رزمندگان تمایز قائل نمی‌شود، بیش از ۷۰۰۰۰ فلسطینی را کشته است. نیروهای اسرائیلی همچنان کنترل حدود ۷۰ درصد از این قلمرو را در اختیار دارند. آیزنکوت، مانند نتانیاهو، عقب‌نشینی پیش از انحلال حماس را رد کرده است.
«ظرف ۱۸ ماه پس از تصدی مقام من، سازمان تروریستی حماس دیگر بر غزه حکومت نخواهد کرد»، او در تجمع تل‌آویو گفت. وی افزود که این امر می‌تواند از طریق طرح دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، برای غزه یا از طریق اقدام نظامی برای نابودی بال مسلح این گروه محقق شود.
در کرانه باختری، او به شدت با دولت راست‌گرای نتانیاهو اختلاف نظر دارد. او با الحاق مخالف است، هرچند اصرار دارد که ارتش آزادی عمل خود را در آنجا حفظ کند. «داشتن ۲.۸ میلیون فلسطینی تحت مسئولیت اسرائیل چیز بسیار بدی برای ماست»، او به حضار در کریات مالخی گفت.
او خواستار گسترش شهرک‌سازی نیست و متعهد شده است «تمام پایگاه‌های غیرقانونی در مناطق الف و ب» را، که بخشی از کرانه باختری تحت کنترل غیرنظامی فلسطینیان است، بردارد. او به تایمز آو اسرائیل گفت که یک ترتیب دائمی می‌تواند «خودمختاری یا دولتِ منهای...» باشد؛ بدون ارتش و تحت کنترل امنیتی اسرائیل.
آیزنکوت خشونت شهرک‌نشینان را محکوم کرده و گفته است اسرائیل باید «خط مشی بسیار سخت‌گیرانه‌ای علیه کسانی که قانون را به دست خود می‌گیرند اتخاذ کند.»
اگر هرزوگ هفته آینده مأموریت تشکیل دولت را به او بسپارد، آیزنکوت با یک موازنه سیاسی ظریف روبرو خواهد شد. او گفته است هدف اصلی‌اش ائتلاف احزاب صهیونیستی است، اما همکاری با احزاب حِریدی یا عربی را رد نکرده است. «من نه به یک حزب حِریدی و نه به یک حزب عربی بله یا نه نمی‌گویم»، او گفت.
در دوران تبلیغات، او شرایط خود را برای هر حزبی که می‌خواهد به او بپیوندمشخص کرد.
«من با هر کسی که معتقد است اسرائیل یک دولت یهودی و دموکراتیک است، ارزش‌های اعلامیه استقلال را می‌پذیرد و تعهد به خدمت نظامی و خدمت ملی غیرنظامی را قبول دارد، می‌نشینم»، او گفت و متعهد شد که حِریدی‌ها را مجبور به سربازی کند. او بعداً شرط چهارمی اضافه کرد: به رسمیت شناختن حماس به عنوان یک سازمان تروریستی.
پس از سال‌ها جنگ، آیزنکوت نماد «سکوت و ثبات» است، شولا الباز-کوهن، ۷۵ ساله، در رویداد کریات مالخی گفت.
جری شی و هایدی لوین در تهیه این گزارش مشارکت داشتند.