توم باراک، فرستاده ویژه آمریکا در خاورمیانه، این هفته در لندن با فائق زیدان، رئیس شورای عالی قضایی عراق دیدار کرد. این دیدار پنج روز پس از ملاقات دو نفر در بغداد انجام شد.
این سومین دیدار بین باراک و زیدان در ماه گذشته بود؛ دیدار اول در تاریخ ۱۲ اکتبر در بغداد صورت گرفت.
باراک پس از دیدار روز سه‌شنبه در پستی در شبکه اجتماعی ایکس نوشت: «نهادهای قضایی قدرتمند و مستقل و همکاری عمیق‌تر میان سیستم‌های حقوقی ما برای ایجاد اعتماد، پیشبرد حاکمیت قانون و تضمین آینده‌ای مرفه‌تر ضروری است.»
با وجود نگرانی درباره پیشرفت در جبهه قضایی، سه دیدار در طول یک ماه میان فرستاده ویژه آمریکا برای سوریه و عراق و رئیس دستگاه قضایی عراق، کمی افراطی به نظر می‌رسد.
باراک برای بحث درباره ظرایف فقه با زیدان دیدار نکرد
در این مورد، بهتر است از عناوین رسمی که گمراه‌کننده هستند، اجتناب شود. زیدان واقعاً یک قاضی است و سمت قضایی ارشدی را عهده‌دار است. اما می‌توان حدس زد که باراک برای بحث درباره ظرایف فقه با او دیدار نکرده است.
بلکه، فرستاده آمریکا در ماه گذشته سه بار به سراغ زیدان رفت، زیرا فائق زیدان بازیگر کلیدی، و شاید مهم‌ترین بازیگر، در ساختار طرفدار ایران است که قدرت واقعی را در عراق در دست دارد.
مدیریت آمریکا درگیر تلاشی است تا وضعیتی را فراهم کند که به گفته فرستاده ویژه آمریکا، «نفوذ شبه‌نظامیان جایی در نهادهای عراق نداشته باشد.» باراک نوشت که تضمین این امر حیاتی است، زیرا «آینده عراق متعلق به مردم آن است، نه گروه‌های مسلحی که خارج از دولت عمل می‌کنند.»
یک ناظر بی‌طرف ممکن است عجیب یا حتی متناقض بداند که آمریکا به نظر می‌رسد می‌خواهد با ابزارهای شناخته‌شده قدرت ایران در عراق شریک شود تا نفوذ و قدرت گروه‌های مسلح طرفدار ایران را در این کشور پایان دهد.
ناظر بی‌طرف حق دارد. زیدان کسی توصیف شده که «نقشی را که زمانی ابومهدی المهندس، معاون سابق فرمانده نیروهای بسیج مردمی داشت – اداره صحنه سیاسی از پشت پرده – ایفا می‌کند.» امید به جلب چنین شخصی برای مهار یا معکوس کردن قدرت ایران در عراق، پروژه‌ای است که شکست آن از پیش قطعی است. زیدان (مانند المهندس پیش از او که در مصاحبه من در سال ۲۰۱۵ نیز آن را پنهان نمی‌کرد) دستورهای خود را از ایران دریافت می‌کند.
پس چرا آمریکا به نظر می‌رسد چنین تلاشی را انجام می‌دهد؟ حمایت از یک عنصر نفوذ ایران در عراق علیه عنصر دیگر بعید است منجر به کاهش کلی قدرت تهران در این کشور شود. اما شاید این قصد نباشد.
آمریکا به نظر می‌رسد در ازای پذیرش ضمنی جایگاه برتر ایران در عراق، به دنبال آرامش کوتاه‌مدت است. بنابراین، از عنصری درون گروه بزرگ‌تر طرفدار ایران در عراق حمایت می‌کند که آماده است حداقل تلاش را برای ایجاد این تصور انجام دهد که با تهران کار نمی‌کند یا برای آن کار نمی‌کند – در مقابل جناح دیگری که حتی این سطح از مبهم‌سازی را رد می‌کند.
آنچه در عراق هست، کمتر از آنچه به نظر می‌رسد است
اختلافات میان خدمگزاران ایران در عراق کاملاً توهمی نیست. جناحی که شامل علی زیدی، نخست‌وزیر، و همچنین لایث خزالی، معاون نخست‌وزیر و مقام ارشد شبه‌نظامی خونریز عصائب اهل الحق است، در نمایشی از همکاری ظاهری با آمریکا برای اجتناب از تحریم‌های مالی شرکت دارد.
کمتر از آنچه به نظر می‌رسد در این ماجرا هست. زیدی تعهد داده بود که شبه‌نظامیان را تا ۳۰ سپتامبر ۲۰۲۶ خلع سلاح کند. این تاریخ اکنون با ژوئن ۲۰۲۷ به عنوان زمانی که خدمگزاران ایران اسلحه‌های خود را کنار خواهند گذاشت، جایگزین شده است. اندک کسی باور دارد که آن زمان اتفاق بااهمیتی رخ دهد. عصائب اهل الحق نیز در ژوئن قصد خود برای خلع سلاح را اعلام کرد. هیچ نشانه‌ای وجود ندارد که واقعاً خلع سلاح شده باشند.
اما توهم انطباق مفید است. این امر مانع از آن می‌شود که آمریکایی‌ها مسائل را به نقطه بحرانی برسانند. دیدارهای زیدی و زیدان با باراک برای روان‌سازی چرخ‌های این فرآیند و راضی نگه داشتن آمریکایی‌ها به اینکه کاری در حال انجام است، طراحی شده است.
این روند در حالی ادامه دارد که عراق همچنان به عنوان مقصد نفت قاچاق‌شده از ایران عمل می‌کند؛ نفتی که سپس با نفت خام عراق مخلوط شده و به عنوان نفت عراق فروخته می‌شود، برخلاف محاصره آمریکا و با سود مالی قابل توجه برای همه افراد درگیر.
سایر شبه‌نظامیان، به ویژه سازمان کتائب حزب‌الله، به نظر می‌رسد مسیری متفاوت را طی می‌کنند که در آن حتی ظاهر خلع سلاح نیز تحقیر می‌شود.
اخیراً یک پالایشگاه نفت بدون مجوز که توسط این سازمان نگهداری می‌شد، در منطقه‌ای که تحت کنترل آن است در جنوب غربی بغداد به نام جرف الصخر آشکار شد. می‌توان حدس زد که حداقل بخشی از درآمدهای این پالایشگاه به حامیان شبه‌نظامی در ایران می‌رسیده است. این پالایشگاه از نفت خامی استفاده می‌کرد که از خطوط لوله دولتی فدرال که نقض شده بودند، آورده می‌شد. وجود آن در گزارشی فاش‌شده توسط اطلاعات فدرال عراق آشکار شد.
به نظر می‌رسد کتائب حزب‌الله به آشکار شدن پالایشگاه با انجام حمله پهپادی به میدان گازی خرمور در شمال عراق تحت کنترل کردها پاسخ داده است. این سازمان مسئولیت حمله را بر عهده نگرفته است، اما کمتر از ۲۴ ساعت قبل از وقوع آن و پس از افشاگری‌ها درباره پالایشگاه، ابومجاهد الاساف، رئیس امنیتی کتائب حزب‌الله، بیانیه‌ای عمومی صادر کرد که نسبت به «باز کردن پرونده‌های خرمور» هشدار داد.
ممکن است تمام این موارد بخشی از یک نمایش پیچیده باشد. اما در این مرحله، به نظر می‌رسد رقابت و تفاوت‌های تاکتیکی بین جناح‌های طرفدار ایران واقعی است و بازتاب ترجیحات فوری مختلف و احتمالاً منافع اقتصادی رقابتی است.
در این زمینه، یک منبع عراقی این هفته به جروزالم پست اطلاع داد که نخست‌وزیر زیدی در ۶ نوامبر سفری مخفیانه به ایران داشته است تا فشار ایرانی را بر مقامات وزارت نفت عراق که مانع پیشرفت در آماده‌سازی ساخت خط لوله نفت بصربانیاس می‌شوند، کسب کند؛ خط لوله‌ای که نفت خام عراق را به ساحل مدیترانه سوریه منتقل می‌کند و امکان دور زدن تنگه هرمز را فراهم می‌سازد.
ایران به دلایل بدیهی با این پروژه مخالف است. آمریکا به شدت از آن حمایت می‌کند. وزارتخانه بسیاری از افراد مرتبط نزدیک با ایران را استخدام کرده است که به وضوح بهترین تلاش خود را برای کند کردن و خرابکاری در پیشرفت انجام می‌دهند.
همیشه پول را دنبال کنید. مقاماتی که از خط لوله حمایت می‌کنند، انتظار دارند از مشارکت در آن ثروتمند شوند (عراقی‌های مختلفی ادعاهای مبهمی دارند که مقامات بسیار ارشد آمریکایی نیز اگر خط لوله ساخته شود، پول زیادی به دست خواهند آورد). مخالفان آن از مشارکت در روش‌های جایگزین ایرانیان و شبه‌نظامیان ثروت‌های کلان کسب می‌کنند.
اما هیچ‌یک از این جناح‌ها خارج از ترتیب قدرت غیررسمی محور ایران که در حال حاضر عراق را کنترل می‌کند، وجود ندارند. تفاوت‌های آن‌ها، هر چه باشد، فقط تاکتیکی است. هر کدام که به خواسته خود برسد، دولت عمیق کنترل‌شده توسط ایران در عراق همچنان مسلط خواهد ماند.
ده سال پیش، در مقر سازمان بدر در بغداد – یکی از قدرتمندترین شبه‌نظامیان شیعه که هنوز به طور غیرقابل توضیحی تعیین نشده است – افسری این چشم‌انداز را به زبان ساده برای من بیان کرد: همان‌طور که شما در ایران ارتش و سپاه پاسداران دارید، در عراق نیز همین‌گونه خواهد بود، او به من گفت.
او درست گفت. این واقعیتی است که در دهه بعد شکل گرفته است را به خوبی توصیف می‌کند. و همان‌طور که در ایران، در عراق نیز سپاه پاسداران شریک ارشد است. معما این است که چرا سیاست غرب هنوز با این واقعیت همراه نشده است.