دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، برای اکنون مذاکرات توافق هسته‌ای با ایران را به نفع استراتژی خفگی اقتصادی و محاصره دریایی که شتاب‌دهنده افول این کشور است، کنار گذاشته است.
مارکو روبیو، وزیر امور خارجه آمریکا، روز جمعه اظهار داشت: «نیازی به اقدام نظامی نیست زیرا ما آن‌ها را آنقدر ضعیف کرده‌ایم»، و افزود که «پیروزی یعنی اطمینان از اینکه آن‌ها هرگز سلاح هسته‌ای نخواهند داشت.»
در محاسبات ترامپ، زمان به نفع آمریکاست و او حق دارد. ایران هرگز ضعیف‌تر از امروز نبوده است. تأسیسات هسته‌ای، پایگاه‌های موشکی و پهپادی، و نیروهای نظامی و دریایی ایران بارها بمباران شده‌اند. اقتصادش در حال سقوط آزاد است که با تحریم‌های جدید علیه بانک‌های تجاری ایران تشدید شده است. صادرات نفت از طریق تنگه هرمز در سطح پیش از جنگ است، در حالی که صادرات نفت ایران به دلیل تحریم‌های آمریکا و محاصره دریایی متوقف شده است. رهبران ارشد ایران آگاهند که در هر حمله احتمالی دیگر از سوی آمریکا یا اسرائیل، هدف قرار خواهند گرفت.
ایران مقاوم است، اما پیروز نمی‌شود و قوی‌تر از دوران پیش از جنگ نیست. به عنوان یک دشمن، باهوش و بی‌رحم است: هنر بازی با دست‌کم‌ارزش‌ها را از طریق جنگ نیابتی و پهپادی، تنظیم تشدید تنش با آمریکا و بهره‌برداری از آسیب‌پذیری همسایگانی که به حمایت آمریکا وابسته‌اند، آموخته است. در همین حال، مردم ایران بیش از همیشه تحت ستم سیاسی و فشار اقتصادی رنج می‌برند.
جی‌دی ونس، معاون رئیس‌جمهور آمریکا، جنگ با ایران را عامل شکست جمهوری‌خواهان در انتخابات میان‌دوره‌ای دانست، سپس با ابتکار عمل برای مذاکره، با محسن رضایی، دبیر شورای عالی امنیت ملی ایران، تماس گرفت. با این کار، ونس ممکن است فوریت و اولویتی را منتقل کرده باشد که مورد اشتراک ترامپ و سایر اعضای دولت نیست. ایران تا همان اندازه سیاست است که سیاست‌گذاری؛ این موضوع پیش از انتخابات ریاست‌جمهوری ۲۰۲۸، در کنگره دموکرات و میان جمهوری‌خواهان تقسیم‌کننده خواهد بود. این ممکن است یکی از دلایل، یا بخشی از زمینه، برای خروج ونس از پرونده ایران توسط ترامپ باشد.
هرگز نباید نشان دهید که بیشتر از دشمنتان به توافق نیاز دارید، به ویژه زمانی که معتقدید دست بالا را دارید. این یکی از انتقادات وارد به برنامه جامع اقدام مشترک (برجام)، توافق هسته‌ای مذاکره شده در دوران دولت اوباما بود. ترامپ، نویسنده کتاب «هنر معامله»، این نکته را بهتر از اکثر افراد می‌داند.
با این حال، نه توافق هسته‌ای و نه استفاده از زور لزوماً از روی میز حذف نشده‌اند و نباید هم بشوند. همان‌طور که خبرنگار ما در تهران گزارش می‌دهد، مجلس خبرگان ایران خواستار بررسی خروج از پیمان منع گسترش سلاح‌های هسته‌ای (NPT) به عنوان بخشی از بازنگری کلی در سیاست دفاعی کشور شده است. گزارشی محرمانه از سوی آژانس بین‌المللی انرژی اتمی (IAEA) که روز جمعه منتشر شد، به نگرانی‌هایی درباره یک تأسیسات غنی‌سازی اورانیوم نزدیک اصفهان اشاره کرده است که تنها در ژوئن ۲۰۲۵ اعلام شده بود. بازرسان دسترسی به این سایت ندارند. ترامپ از این گزارش به عنوان تأییدی بر ضرورت اقدام نظامی علیه ایران در ماه فوریه نام برد.
بنابراین، نیروهای آمریکا در منطقه همچنان، به گفته ترامپ، «آماده شلیک» هستند. بن کاسپیت از اسرائیل گزارش می‌دهد که بنیامین نتانیاهو، نخست‌وزیر اسرائیل، در تلاش است دولت ترامپ را برای از سرگیری جنگ متقاعد کند، جنگی که ممکن است به او اجازه دهد از طریق دولت ائتلافی در قدرت بماند. و ایران ممکن است در نقطه‌ای از زمان، تحت فشار آمریکا و از طریق میانجی‌گری بی‌وقفه شرکای کلیدی مانند قطر، در پرونده هسته‌ای عقب‌نشینی کند.
ترامپ ممکن است احساس کند که می‌تواند رویارویی پیش‌رو با کنگره تحت کنترل دموکرات‌ها در مورد ایران را، چه با توافق و چه بدون آن، ببرد. قطع بودجه جنگ و واگذاری دست بالا در خلیج فارس به ایران، صرف‌نظر از موضع فرد نسبت به جنگ، می‌تواند غیرمسئولانه تلقی شود.
آمریکا همچنین در حال گذار به شکل جدیدی از مشارکت امنیتی، که تام باراک، سفیر آمریکا در ترکیه و فرستاده رئیس‌جمهور برای عراق و سوریه، آن را «پرورش دادن» به جای کنترل یا مالکیت نامیده است، سعی در اطمینان‌بخشی به شرکای منطقه‌ای خواهد داشت.
«هر جایی که ما سعی کردیم کنترلش کنیم — لیبی، افغانستان، سوریه، عراق — عراق، چه فاجعه‌ای! بنابراین معامله این است که مالک نشوید بلکه پرورش دهید. ترک نکنید. ما در حال ترک نیستیم،» او گفت.
منطقه در حال حرکت به سمت رویکردهای جدید امنیتی، همسو با نظر باراک است. پیمان جدید مکه (بین عربستان سعودی، پاکستان و ترکیه) و شورای همکاری خلیج فارس (GCC) قدیمی ممکن است تعامل بیشتری با ایران داشته باشند تا تنش‌ها کاهش یابد. عراق نیز می‌تواند پلی بین آمریکا، خلیج فارس و ایران باشد.
شرکای منطقه‌ای تنها در صورتی می‌توانند با ایران تعامل کنند که پشتوانه آمریکا را داشته باشند، و دارند. انتظار نداشته باشید که آمریکا پایگاه‌های خود را تعطیل کند یا مشارکت‌های استراتژیک و دیپلماتیک خود را کاهش دهد. این موارد ادامه خواهند یافت، اما کارهای بیشتری می‌توان انجام داد. برای مثال، یک فرستاده ویژه جدید کاخ سفید برای انرژی و زیرساخت‌ها می‌تواند سیگنال مناسبی به شرکایی بفرستد که فرودگاه‌ها و میادین نفت و گاز آن‌ها تا زمانی که دولت فعلی ایران در قدرت است، هدف باقی خواهند ماند. ایران همچنین انبارهای هوش مصنوعی و کابل‌های اینترنتی زیردریایی را تهدید کرده است که پیامدهایی فراتر از خاورمیانه دارد. این فرستاده با وزارتخانه‌های انرژی، دفاع، تجارت، امور خارجه و امنیت داخلی هماهنگ خواهد شد و با همتایان منطقه‌ای درباره نحوه تأمین امنیت زیرساخت‌های حیاتی از طریق مشارکت با دولت آمریکا و شرکت‌های بخش خصوصی تعامل خواهد کرد. این امر بر تأکید فزاینده وزارت دفاع بر قابلیت‌های ضدپهپادی تکمیل خواهد شد. این موقعیت روندی به سمت مشارکت امنیتی پایدار آمریکا، جدا از تعامل دیپلماتیک و نظامی، را نشان خواهد داد.
برای اکنون، صبر به نفع واشنگتن است. اما فشار به تنهایی مسئله هسته‌ای را حل نخواهد کرد یا از همسایگان ایران محافظت نخواهد کرد. قوی‌ترین موضع آمریکا ترکیبی از تمایل قابل اعتماد به صبر، همراه با تهدید مداوم به زور و تعهدات پایدار به شرکای منطقه‌ای خود است، در حالی که درِ توافق بر اساس شرایط آمریکایی باز نگه داشته می‌شود.
مطالب بیشتر از Al-Monitor:
- از خبرنگار ما در تهران: چگونه جنگ با آمریکا دکترین هسته‌ای ایران پس از خامنه‌ای را تغییر می‌دهد
- از بن کاسپیت در اسرائیل: با سفر رئیس موساد به آمریکا، ترس از اینکه نتانیاهو برای مسدود کردن آیسنکوت به ایران حمله کند افزایش می‌یابد
- از ایندرانیل گوش در ابوظبی: سرنوشت سهمیه‌های نفتی اوپک+ با افزایش تولید عربستان سعودی چیست؟