محمدباقر قالیباف، رئیس مجلس ایران، با مسئلهای بزرگ درباره سدها روبرو است. او در تاریخ ۱۷ نوامبر لینکی به مقالهای در نیویورک تایمز با عنوان «حملات هوایی به سایتهای موشکی ایران ممکن است توجیه ساخت سدها را روشن کند» منتشر کرد. قالیباف و دیگران اکنون نگران هستند که دور جدیدی از درگیری منجر به تخریب سدها در ایران شود. دلیل این نگرانی این است که مقاله پیشنهاد میکند ایران برای کمک به تأمین پناهگاههای زیرزمینی مختلف و «شهرهای موشکی» خود، سدها را ساخته است.
قالیباف که مقام کلیدی رژیم است و یکی از بازماندگان دورهای قبلی حملات در اوایل امسال و ژوئن ۲۰۲۵ محسوب میشود، به این مقاله به عنوان مثالی اشاره کرد که نشان میدهد چگونه آمریکا یا اسرائیل برای حملات به زیرساختهای غیرنظامی آماده میشوند. او نوشت: «عالی. قانون جدید: هر سد، بندر یا نیروگاهی نزدیک به پایگاه آمریکا یا اسرائیل دوکاربردی است. ما منطق شما را به طور مداوم و بیطرفانه اعمال خواهیم کرد.»
مقاله در تایمز توسط سانام محوچی و اریکا سالومون نوشته شده است. محوچی اشاره کرد که همراه با سالومون «به پرسشی پاسخ دادهاند: چرا ایران در بحبوحه بحران آب همچنان به گسترش سدها و پروژههای انتقال آب ادامه میدهد؟ کارشناسان به همپوشانی جالبی با سایتهای نظامی اشاره میکنند. آیا برخی پروژههای آبی ممکن است برای پشتیبانی از تجهیزات نظامی ایران خدمت کرده باشند؟ شواهد قطعی وجود ندارد، اما پرسشهایی ارزش طرح دارند.»
جنجال سدها در یک روز گذشته مورد توجه تحلیلگران بوده است. احساس واضحی وجود دارد که هدف قرار دادن سدها... اسفندیار بطمنجلیدج، بنیانگذار و مدیرعامل بنیاد بورس و بازار، اشاره کرد که از داستان سدها گیج شده است. او افزود: «کمتر از ۵۰ تا از بیش از ۵۰۰ سد بزرگ ایران توربینهایی برای تولید برق نصب کردهاند. این حقیقتی است که به راحتی قابل بررسی است. این ایده که ایران صدها سد را برای تأمین برق تسهیلات نظامی ساخته است، اعتبار ندارد.»
او استدلال میکند که «دلیل وجود این همه سد در ایران این است که منافع شخصی، شامل شرکتهای ساختمانی سپاه پاسداران، از بودجههای زیرساختی برای ایجاد رانت استفاده میکنند. بسیاری از کشورهای دیگر نیز دقیقاً به همین دلیل سدهای بیشتری از نیاز خود دارند؛ چین هزاران سد «غیرضروری» ساخته است، اما ما نتیجه نمیگیریم که اینها تسهیلات نظامی تحت پوشش هستند.» او همچنین اشاره کرد که یکی از مشکلات سدها این است که اهداف آسانی هستند. «این نمونه کلاسیک مشکل متغیر سوم است. تا حدی که الگویی از حملات موشکی نزدیک به سدها وجود دارد، به این دلیل است که سدها در مناطق کوهستانی ساخته میشوند و سایتهای نظامی نیز در مناطق کوهستانی قرار دارند.»
استراتژی موشکی زیرزمینی ایران پرسشهایی درباره نقش نظامی سدها برمیانگیزد
دنی (دنیس) سیتروینوویچ، کارشناس امنیت ملی و اطلاعات خاورمیانه، نیز درباره سدها پستی منتشر کرد. او اشاره کرد که «تهران سرمایهگذاری سنگینی در تسهیلات زیرزمینی، افزونگی، تمرکززدایی و احتمالاً منابع مستقل آب و برق برای حفظ عملکرد عملیات موشکی خود حتی در صورت اختلال در زیرساختهای غیرنظامی انجام داده است.» بنابراین، او در X افزود: «اگرچه ارتباط مستقیم بین پروژههای سدسازی ایران و تسهیلات موشکی زیرزمینی آن به طور قطعی ثابت نشده است، چنین رویکردی کاملاً با تفکر راهبردی ایران سازگار است.»
بسیاری دیگر به این داستان واکنش نشان دادند. محمدعلی شبانی، سردبیر رسانه امواج، اشاره کرد: «برخی خواهند گفت این چارچوببندی معادل تولید رضایت برای بمباران سدها و سایر زیرساختهای آبی غیرنظامی در ایران است.» نیما شکری، استاد و رئیس گروه ژئوهیدرواینفورماتیک در دانشگاه فناوری هامبورگ، در X نوشت: «میخواهم موضع خود را در مورد مقاله اخیر نیویورک تایمز درباره ساخت سدها در ایران روشن کنم: نزدیکی سدها به اهداف نظامی دلیل ساخت آن سدها را ثابت نمیکند و حمله به آنها را توجیه نمیکند.»
کارشناسان نسبت به ارتباط دادن سدهای ایران با تسهیلات نظامی بدون شواهد هشدار میدهند
سینا توسسی، عضو ارشد غیرمقیم مرکز سیاست بینالملل، نیز در X واکنش نشان داد و اشاره کرد که «ارتباط همچنان حدسی است. تحقیقات ثابت نمیکند که سدهای خاصی برای مقاصد نظامی ساخته شدهاند. بسیاری از سدهای ایران خدمات حیاتی غیرنظامی مانند آب، آبیاری و برق ارائه میدهند.» باید دید آیا زیرساخت سدهای ایران هدف قرار خواهد گرفت یا اینکه توجه به سدها با گذشت زمان کم رنگ میشود.