ما بار دیگر در نقطهای حساس در طولانیترین جنگ تاریخ اسرائیل قرار گرفتهایم. آنچه در معرض خطر است، این موضوع است که آیا این جنگ منجر به تحولی پایدار در جایگاه اسرائیل و نظم منطقهای خواهد شد یا اینکه، در نگاه گذشته، تنها دور دیگری از درگیریها بوده است—بزرگتر و شدیدتر از موارد قبلی، اما در ماهیت تفاوتی اساسی ندارد.
قطعاً دستاوردهای قابل توجهی حاصل شده است، به ویژه پس از «عملیات شیر غران» علیه ایران. توصیف این کمپین به عنوان شکست، چه برسد به پیروزی ایران، کاملاً پوچ و مسخره است. اما ادعا اینکه ما به نتیجه ضروری رسیدهایم، یا حتی به دستاوردی غیرقابل بازگشت نائل آمدهایم، نیز به همان اندازه پوچ است.
بنابراین، تاکنون چه چیزی کسب شده است؟
ارزش دارد یادآوری کنیم که قبل از عملیات، ایران تلاش هماهنگی را برای گسترش زرادخانه موشکهای بالستیک خود انجام میداد و همزمان در حال کار برای بازسازی تأسیسات هستهای بود. اگرچه تحت تحریمها قرار داشت، اما ایران از اقتصاد جهانی قطع نشده بود.
در این زمینه، میتوان چندین دستاورد بسیار مهم را شناسایی کرد: بیاثر کردن اکثر ظرفیت ایران برای تولید انبوه موشکهای جدید؛ حذف توانایی آن در غنیسازی اورانیوم و ساخت سانتریفیوژهای جدید؛ ترور رهبر عالی، ارشدترین رده فرماندهی نظامی و دانشمندان برجسته هستهای؛ بیاثر کردن بیشتر شناورهای نیروی دریایی ایران؛ و آسیب به بخشی از زیرساختهای انرژی آن.
علاوه بر این، به دلیل محاصره و تحریم اقتصادی، ایران اکنون با بحرانی اقتصادی مواجه است که از زمان انقلاب بیسابقه بوده است.
همزمان، در مورد نیروی نیابتی ایران یعنی حزبالله، اسرائیل تواناییهای آن را تا حد زیادی از بین برد و یک منطقه امنیتی در جنوب لبنان تصرف کرد و با مجوز دولت لبنان و ایالات متحده حضور خود را تثبیت نمود.
اما تمام این دستاوردها همچنان قابل بازگشت هستند. رژیم انقلابی ایران همچنان در قدرت است و سپاه پاسداران انقلاب اسلامی جایگاه خود را به عنوان نیروی اصلی در فرآیند تصمیمگیری کشور تثبیت کرده است.
مقداری اورانیوم غنیشده در خاک ایران باقی مانده است که احتمالاً در زیر زمین دفن شده است. یک تأسیسات هستهای مستحکم به نام «کوه کلنگ» (Pickaxe Mountain) همچنان سالم باقی است. رژیم هنوز هزاران موشک و پهپاد دارد که قابلیت شلیک به سمت اسرائیل و منطقه گستردهتر را دارند. تنگه هرمز به طور کامل بازگشایی نشده است. نیروهای نیابتی ایران در عراق همچنان سر جای خود هستند، حزبالله منحل نشده و حوثیها کنترل خود را در یمن گسترش داده و همچنان تنگه باب المندب را تهدید میکنند.
جنگ بدون شک جایگاه اسرائیل را به عنوان یک قدرت منطقهای ارتقا داد و تواناییهای نظامی و اطلاعاتی بیسابقهای را به نمایش گذاشت که همتایی در هیچ کجای جهان ندارند. همچنین اسرائیل را به شریکی نظامی واقعی برای ایالات متحده تبدیل کرد، زیرا در کنار قدرتمندترین کشور جهان شانه به شانه جنگید.
از سوی دیگر، همانطور که طولانی شدن جنگ در غزه فرسایش حمایت عمومی از اسرائیل در ایالات متحده را در میان دموکراتها تشدید کرد، طولانی شدن جنگ در ایران بدون پیروزی روشن، به فرسایش حمایت در میان جمهوریخواهان نیز کمک کرده است.
نتیجه اینکه، اسرائیل در حال حاضر در پایینترین نقطه در سیاست داخلی آمریکا قرار دارد. این وضعیت کمتر ناشی از تصمیم برای آغاز جنگ ایران است و بیشتر نتیجه تصمیم دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، برای توقف پیش از سرنگونی رژیم، مهار اسرائیل و آغاز مذاکره با تهران است؛ حرکتی که امکان دستیابی به پیروزی را چند ماه پیش از بین برد.
سوالی که پیش روی ما قرار دارد، مربوط به پنجره فرصت است.
از ماه اوت، ترامپ استراتژی خفگی اقتصادی را اتخاذ کرده است، با این امید که رژیم سرانجام تحت فشار و با خشک شدن منابع درآمدی خود فروبپاشد.
با این حال، علیرغم شدت بحران اقتصادی، قطعی نیست که فشار اقتصادی به تنهایی منجر به فروپاشی رژیم شود. رژیم میتواند از طریق اجبار بر جمعیت کنترل داشته باشد، منابع محدود خود را به اعضای دستگاه خود اختصاص دهد و تحریمها را تا حدی دور بزند که بقای خود را تضمین کند. او با زور حکومت میکند و نسبت به رنج مردم بیسلاح حساس نیست.
کنگره جدید تقریباً مطمئناً از هر ابزاری برای مهار ترامپ در مورد ایران استفاده خواهد کرد.
تا پیش از انتخابات اخیر میاندورهای، میتوانست با معقولیت استدلال کرد که دو سال تا پایان دوره ریاست جمهوری ترامپ فرصت داریم تا اجازه دهیم فشار اقتصادی اثر خود را بگذارد. مدتی قبل از آن، نقطه تصمیمگیری درباره بازگشت به حملات نظامی به پایه اقتصادی رژیم، مراکز قدرت و نیروهای داخلی فرا میرسید. اما این زمانبندی اکنون به طور قابل توجهی کوتاه شده است.
پس از سوگند خوردن مجلس نمایندگان و سنای جدید، ترامپ اختیار قانونی برای دستور دادن به حملات نظامی محدود را حفظ خواهد کرد، اما فضای مانور و ابتکار عمل استراتژیک او به شدت کاهش مییابد. این امر انجام هرگونه کمپین قابل توجه علیه رژیم ایران را تقریباً غیرممکن میسازد.
کنگره جدید تقریباً مطمئناً از هر ابزاری برای مهار ترامپ در مورد ایران استفاده خواهد کرد، از جمله استناد به «قانون اختیارات جنگ» (War Powers Act) برای تلاش جهت پایان دادن به جنگ از طریق محدود کردن بودجه استقرار گسترده ادامهدار در منطقه.
این کنگره ممکن است فشار اقتصادی ترامپ بر ایران را از طریق مسدود کردن قوانین تحریمی اضافی یا محدود کردن بودجه برای ابتکارات اجرایی خاص، رقیق و تضعیف کند. دولت ممکن است فضای سیاسی لازم برای مقابله با نهادهای چینی که همچنان نفت ایران را خریداری میکنند و تراکنشهای مالی ایران را تسهیل مینمایند، از دست بدهد.
سرانجام، کنگره جدید احتمالاً ترامپ را در مورد سایر سیاستهای اصلی این دولت به چالش خواهد کشید و پهنای باند و منابعی را برای نبردهای سیاسی مطالبه خواهد کرد که از توانایی او برای اتخاذ ابتکار عمل در مورد ایران میکاهد.
تا ژانویه، ترامپ فضای بیشتری برای مانور جهت از سرگیری کمپین و شکل دادن به میراث خود به عنوان رئیسجمهوری که پایان دشمن منزوی و تلخترین دشمن آمریکا را رقم زد، خواهد داشت. در غیر این صورت، او خطر دارد به عنوان رئیسجمهوری به یاد آورده شود که منابع را در جنگی «غیرضروری» هدر داد که دستاوردهایش تا پایان دوره ریاست جمهوریاش تبخیر شده بود.
اگر جنگی که در ۷ اکتبر ۲۰۲۳ آغاز شد، قرار است به خاورمیانهای واقعاً جدید منجر شود، اسرائیل باید تمریز لیزری خود را بر هدف تسهیل پایان رژیم ایران متمرکز نگه دارد. در حالی که هماهنگی نزدیک با واشنگتن باید حفظ شود، این تمایل اسرائیل به اقدام مستقل است که ممکن است تعادل را تغییر دهد و باید اقداماتی را که میتواند در صورت ترجیح واشنگتن برای عدم involvement انجام دهد، آماده کند.
نتیجه این نقطه عطف حیاتی تا حد زیادی تعیین خواهد کرد که آیا پیروزی در سایر صحنههای جنگ اسرائیل نیز قابل تضمین است یا خیر.
در لبنان، تنها راه ایجاد تغییر پایدار، فروپاشی رژیم ایران است که همچنان حامی ایدئولوژیک و مالی حزبالله باقی مانده است. ادامه حیات رژیم منجر به بازیابی حزبالله و بازسازی تواناییهای آن برای گروگان گرفتن لبنان خواهد شد.
رژیم همچنین به جریان دادن منابع به غزه ادامه خواهد داد، جایگاه هر بازیگری که ممکن است جایگزین حماس شود را تضعیف کرده و عناصر خصمانه را در یهودیه و سامریه تقویت خواهد کرد، همان کاری که اکنون نیز انجام میدهد.
اگر اسرائیل اکنون تردید کند، در سال آینده ممکن است با فشار فزایندهای برای واگذاری دستاوردهای کسب شده در تمام صحنهها مواجه شود. او دوباره با سازمانهای تروریستی روبهرو خواهد شد که بیوقفه برای بازسازی تواناییهای خود و توسعه روشهای جدید و غیرمنتظره برای حمله به دولت یهودی تلاش میکنند، در حالی که ایران در حال حرکت به سمت بازسازی تهدیدات موشکی و هستهای خود تحت رهبری است که مایل است ریسکهای قابل توجهی را در تلاش برای نابودی اسرائیل بپذیرد.
اما اگر اسرائیل تمام تواناییهای خود را برای وارد کردن ضربهای قاطع به رژیم در زمانی که در ضعیفترین حالت خود قرار دارد، به کار گیرد، میتواند تحولی تاریخی در سراسر خاورمیانه ایجاد کند.
سقوط رژیم لزوماً نباید به آشوب منطقهای، همانطور که در واشنگتن ترس وجود دارد، منجر شود. اگر به درستی مدیریت شود، میتواند راه را برای نظم جدید منطقهای بگشاید؛ نظمی که بر ویرانههای نظم حاکم پس از توافق سایکس-پیکو ۱۹۱۶ بنا شده و بر ملتها و جوامع ملیای استوار است که هویت و آرزوهایشان در مرزهای امروزی دولتها منعکس نمیشود.
در طول این جنگ، اسرائیل به این درک رسیده است که چارهای جز اتخاذ دیدگاه تاریخی گسترده ندارد تا اطمینان حاصل کند که این جنگ در نهایت تنها دور دیگری از درگیری، هرچند بزرگتر، نخواهد بود، بلکه لحظهای تعیینکننده است که جایگاه راهبردی اسرائیل را برای نسلهای آینده دگرگون میکند.