برای دههها، دانشمندان تصور میکردند علت التهاب خطرناک مرتبط با یک اختلال ژنتیکی نادر را میدانند. اکنون، پژوهشگران موسسه تحقیقات پزشکی گاروان شواهدی را کشف کردهاند که تفکر تثبیتشده ۳۰ ساله را به چالش میکشد و میتواند دریچهای به سوی درمانی جدید بگشاید.
این وضعیت که با نام کمبود موالونات کیناز (MKD) شناخته میشود، میتواند حملات التهابی شدیدی ایجاد کند که گاهی تهدیدکننده حیات هستند. مطالعه جدیدی که در مجله ایمیونیتی منتشر شده، مشکلی را که تاکنون کمتر مورد توجه قرار گرفته بود، شامل سلولهای قاتل طبیعی (NK) شناسایی میکند؛ سلولهای ایمنی که معمولاً به بدن کمک میکنند تا سلولهای آلوده را حذف کند.
پژوهشگران دریافتند که این سلولها در افراد مبتلا به MKD دچار اختلال عملکرد میشوند و هنگام وقوع عفونت، پاسخ التهابی بیش از حد را برمیانگیزند. این کشف همچنین به درمان احتمالی با استفاده از داروهای موجود به نام مهارکنندههای JAK اشاره دارد که میتواند برای بیمارانی که به درمانهای فعلی پاسخ نمیدهند، ارزشمند باشد.
«این مطالعه هدف جدیدی برای این اختلال التهابی آشکار کرد و زمینه را برای مطالعات بالینی آینده جهت بررسی استفاده از مهارکنندههای JAK یا سایر داروها برای خنثی کردن اینترفرون گاما در بیماران مبتلا به MKD فراهم میآورد»، میگوید پروفسور مایک راجرز، رئیس آزمایشگاه در گاروان و نویسنده ارشد مطالعه. «این میتواند منجر به درمانی هدفمند شود که پیش از این آزموده نشده است.»
چرا یک بیماری نادر ایمنی باعث التهاب خطرناک میشود؟
MKD یک وضعیت مادامالعمر است که گفته میشود صدها کودک و بزرگسال در سراسر جهان را تحت تأثیر قرار میدهد، هرچند محققان مظنون هستند که بسیاری از افراد مبتلا به این اختلال هرگز تشخیص داده نشدهاند. بیماران حملات مکرر تب بالا، بثورات پوستی، درد مفاصل و التهاب شکم را تجربه میکنند. جدیترین حملات میتوانند عوارض بالقوه کشنده ایجاد کنند.
برای حدود سه دهه، تحقیقات درباره این بیماری عمدًا حول محور ماکروفاژها، سلولهای ایمنی که به هماهنگی دفاعهای التهابی بدن کمک میکنند، متمرکز بوده است. درمانهای موجود برای مسدود کردن سیگنال التهابی آزاد شده توسط این سلولها طراحی شدهاند. با این حال، تقریباً نیمی از بیماران پاسخ کافی نمیدهند و نیاز عمدهای برای گزینههای درمانی بهتر باقی مانده است.
برای بررسی آنچه ممکن است در توضیح رایج غایب باشد، تیم گاروان نمونههای خون افراد مبتلا به MKD را بررسی کرد و مدلهای پیشبالینی این اختلال را مطالعه نمود.
آزمایشهای آنها نقص قابل توجهی را در سلولهای قاتل طبیعی آشکار کرد که نقش مهمی در دفاعهای اولیه بدن علیه عفونتهای ویروسی دارند. در MKD، این سلولها به درستی بالغ نمیشوند و در انجام یکی از مهمترین وظایف خود، یعنی از بین بردن سلولهای آلوده قبل از گسترش عفونت، دچار مشکل میشوند.
پیامدها فراتر از توانایی ضعیف در مبارزه با عفونت است. وقتی سلولهای قاتل طبیعی نتوانند اهداف خود را حذف کنند، مقادیر زیادی مولکولهای سیگنالدهنده التهابی آزاد میکنند، بخشهای دیگر سیستم ایمنی را فعال میسازند و پتانسیل ایجاد التهاب گسترده را دارند.
«ما دریافتیم که این سلولهای ایمنی اساساً اشتباه عمل میکنند»، توضیح میدهد پروفسور راجرز. «سلولهای NK پر از مهمات سمی هستند که در گرانولها ذخیره شده و برای کشتن سلولهای آلوده آزاد میشوند. اما در MKD، این گرانولهای سمی نمیتوانند از سلولهای NK خارج شوند و در داخل به دام میافتند. وقتی یک سلول NK در کشتن هدف خود شکست میخورد، با فریاد زدن برای کمک جبران میکند و مقادیر زیادی اینترفرون گاما - یک سیگنال التهابی قدرتمند - تولید میکند. این امر سایر سلولهای ایمنی را فعال کرده و تب خطرناک و التهاب گسترده مشاهده شده در بیماران را ایجاد میکند.»
کشف، ۳۰ سال تحقیق درباره بیماریهای ایمنی را به چالش میکشد
یافتهها پیشنهاد میکنند که اختلال عملکرد سلولهای قاتل طبیعی، نه صرفاً فعالیت ماکروفاژها، نقش مرکزی در پیشبرد MKD دارد.
دکتر مارسیا مونوز، سرپرست گروه در آزمایشگاه راجرز و محقق اصلی مطالعه، میگوید نتایج نمایانگر تغییر بزرگی در نحوه درک دانشمندان از این بیماری است.
«این واقعاً ۳۰ سال عقیده راسخ درباره آنچه مکانیسم زیربنایی بیماری تلقی میشد را وارونه میکند. در MKD، مشکل اصلی در سلولهای NK است و نه در ماکروفاژها، همانطور که قبلاً باور داشتند»، او میگوید.
برای بررسی اینکه چگونه این نقص سلولی به اختلال کمک میکند، پژوهشگران گاروان با پروفسور ماریا پیّا دِگلی-اِسپوستی و دانشمندان دانشگاه موناش همکاری کردند.
با استفاده از مدلهای پیشبالینی، تیم ارتباطی بین سلولهای قاتل طبیعی معیوب و علائم شدید مرتبط با MKD برقرار کرد. آزمایشهای آنها نشان داد که وقتی سیستم ایمنی نمیتواند یک عفونت ویروسی را پاکسازی کند، پاسخ التهابی حاصل میتواند آسیب گستردهای به اندامها وارد کند.
این نتایج به توضیح اینکه چرا اختلالی شامل دفاعهای ایمنی معیوب نیز میتواند حملات التهاب افراطی ایجاد کند، کمک میکند.
داروی موجود، امیدبخش برای درمان جدید است
این کشف تاکنون به هدایت رویکرد درمانی آزمایشی برای یک نوزاد مبتلا به شکل شدید بیماری کمک کرده است.
پژوهشگران با همکاری پزشکان بیمارستان کودکان سلطنتی در ملبورن، بررسی کردند که آیا باریسیتینییب میتواند سیگنالدهی التهابی بیش از حد مرتبط با MKD را کاهش دهد.
باریسیتینییب متعلق به دستهای از داروها به نام مهارکنندههای JAK است. این داروها مسیرهای سیگنالدهی مورد استفاده سیستم ایمنی، از جمله آنهایی که در پاسخ به اینترفرون گاما دخیل هستند، را مختل میکنند. این دارو هماکنون برای درمان سایر شرایط مرتبط با ایمنی، از جمله آرتریت روماتوئید و اگزما استفاده میشود.
پزشکان باریسیتینییب را به رژیم درمانی موجود نوزاد اضافه کردند و سپس بهبودی در وضعیت کودک مشاهده شد. حملات التهابی کمتر شدند و التهاب شدید مؤثر بر دستگاه گوارش شروع به التیام یافت.
اگرچه نتایج حاصل از یک بیمار واحد نمیتواند اثبات کند که درمان به طور گستردهتر کار خواهد کرد، اما این بهبودی شواهد اولیه امیدبخشی برای استراتژیای ارائه میدهد که بخشی متفاوت از فرآیند التهاب را هدف قرار میدهد.
پژوهشگران معتقدند یافتههای آنها پایهای برای مطالعات بالینی آینده در نظر گرفتن مهارکنندههای JAK و سایر داروهایی که فعالیت اینترفرون گاما را در بیماران مبتلا به MKD مسدود میکنند، فراهم میکند؛ به ویژه برای آنهایی که از درمانهای استاندارد بهرهمند نشدهاند.
کشف میتواند به توضیح سایر بیماریهای ژنتیکی کمک کند
پیامدهای بالقوه فراتر از خود MKD گسترش مییابد.
پژوهشگران اصطلاح «پرنیلوپاتیها» (prenylopathies) را برای توصیف خانوادهای از اختلالات ژنتیکی که درگیر همان مسیر متابولیک آسیبدیده در MKD هستند، معرفی کردهاند. یافتههای اولیه پیشنهاد میکنند که این بیماریهای مرتبط ممکن است مشکل زیربنایی مشابهی شامل سلولهای قاتل طبیعی که به درستی عمل نمیکنند و به جای آن سیگنالهای التهابی بیش از حد تولید میکنند، داشته باشند.
اگر مطالعات بیشتر این ارتباط را تأیید کنند، دانشمندان ممکن است بتوانند مکانیسمهای مشترک بیماری را شناسایی کرده و رویکردهای هدفمندتری برای تشخیص و درمان در چندین اختلال توسعه دهند.
«تأیید این پیوند میتواند به پایان دادن به سفر تشخیصی طولانی که بسیاری از بیماران سالها یا حتی دههها قبل از دریافت درمان مؤثر تحمل میکنند، کمک کند»، میگوید پروفسور راجرز.
پروفسور مایک راجرز استاد مشترک در مدرسه بالینی سنت وینسنت، دانشکده پزشکی و سلامت، دانشگاه نیو ساوت ولز سیدنی است. دکتر مارسیا مونوز مدرس ارشد مشترک در مدرسه بالینی سنت وینسنت، دانشکده پزشکی و سلامت، دانشگاه نیو ساوت ولز سیدنی است.