دارویی که برای درمان اختلال نعوظ توسعه یافته است، شاید درمان غیرمحتملی برای بیماری آلزایمر به نظر برسد. اما محققان روزبهروز بیشتر به این موضوع علاقهمند میشوند که آیا داروهایی مانند ویاگرا نیز میتوانند به محافظت از مغز کمک کنند.
این داروها بر جریان خون و فرآیندهای دیگری تأثیر میگذارند که ممکن است در سلامت مغز نقش داشته باشند. یک داروی آزمایشی به نام AR1001 نتایج امیدوارکنندهای را در یک آزمایش بالینی بزرگ بینالمللی تولید کرده است.
در یک گروه از افراد مبتلا به آلزایمر اولیه، گزارش شده است که این دارو پیشرفت علائم را در طول یک سال نسبت به دارونما تا ۳۱ درصد کند کرده است.
شرکت آریبیو، یک شرکت بیوتکنولوژی کره جنوبی، نتایج را در نوزدهمین کنفرانس آزمایشات بالینی روی بیماری آلزایمر در بوستون، ایالات متحده، اعلام کرد. هنوز مقاله علمی کاملی که توسط سایر محققان همتا-داوری شده باشد، منتشر نشده است.
آزمایش فاز سه—آخرین مرحله آزمایش روی انسان—شامل ۱۵۳۵ نفر با آلزایمر اولیه در ۱۳ کشور بود. شرکتکنندگان به مدت یک سال روزانه یا ۳۰ میلیگرم AR1001 یا دارونما مصرف کردند.
محققان تغییرات در حافظه، تفکر و فعالیتهای روزمره را اندازهگیری کردند. آنها دو گروه را بررسی کردند: همه کسانی که در آزمایش شرکت داشتند و یک گروه کوچکتر از ۶۰۴ نفر که برای تسکین علائم خود داروهای دیگر آلزایمر مانند دونپزیل (donepezil) یا ممانتین (memantine) مصرف نمیکردند.
فقط این گروه کوچکتر کاهش ۳۱ درصدی در بدتر شدن علائم را تجربه کرد. در کل آزمایش، AR1001 منافع قابل اعتمادی ایجاد نکرد.
داروهای اختلال نعوظ چگونه میتوانند بر مغز تأثیر بگذارند؟
داروهای اختلال نعوظ با مسدود کردن آنزیمی که معمولاً یک پیامرسان شیمیایی به نام cGMP را در بدن تجزیه میکند، عمل میکنند. این امر اجازه میدهد cGMP تجمع یابد و به شل شدن عضلات اطراف رگهای خونی کمک کند. رگها گشاد میشوند و اجازه میدهند خون بیشتری از طریق آنها جریان یابد. این نحوه عملکرد این داروها برای درمان اختلال نعوظ است.
همین پیامرسان شیمیایی نیز به ارتباط سلولهای مغزی با یکدیگر کمک میکند. محققان فکر میکنند که افزایش سطح آن ممکن است به بقای سلولهای مغزی و حفظ اتصالات مورد نیاز برای تبادل اطلاعات کمک کند.
این اتصالات برای یادگیری و حافظه ضروری هستند. آلزایمر به تدریج آنها را آسیب میرساند و به خاطر سپردن چیزها و تفکر روشن را دشوارتر میکند. محققان امیدوارند که AR1001 ممکن است به محافظت از برخی از این اتصالات و کند کردن آسیب ناشی از بیماری کمک کند.
با این حال، این هنوز یک نظریه است. آزمایش بالینی نشان نمیدهد که این تغییرات بیولوژیکی منافع گزارش شده در افراد را توضیح دهند.
برخی مطالعات آزمایشگاهی و حیوانی از این ایده حمایت میکنند. در یک مطالعه در سال ۲۰۲۲، موشهایی با ویژگیهای بیماری آلزایمر پس از دریافت AR1001 در آزمونهای حافظه بهتر عمل کردند. این درمان همچنین سطوح آمیلوئید بتا و تاو غیرطبیعی، دو پروتئین مرتبط با آلزایمر، را کاهش داد.
سایر تحقیقات تجربی روی موشها نشان داده است که AR1001 میتواند سطوح cGMP و پروتئینی که به بقای سلولهای مغزی کمک میکند را افزایش دهد. با این حال، نتایج در حیوانات همیشه به منافع برای انسانها ترجمه نمیشوند.
علاقه به این خانواده از داروها پس از تحقیقات روی انسانها نیز افزایش یافته است. یک مطالعه در سال ۲۰۲۴ بیش از ۲۶۹۰۰۰ مرد مبتلا به اختلال نعوظ را دنبال کرد. این مطالعه نشان داد مردانی که این داروها برای آنها تجویز شده بود، ۱۸ درصد کمتر از مردانی که این داروها را مصرف نمیکردند، احتمال تشخیص آلزایمر داشتند.
اما این یک مطالعه مشاهدهای بود، به این معنی که نمیتواند نشان دهد خود داروها خطر آلزایمر را کاهش دادهاند. دو گروه ممکن است در روشهای دیگری که بر نتایج تأثیر گذاشتند متفاوت بوده باشند.
یک رابطه پیچیده
رابطه بین اختلال نعوظ و آلزایمر پیچیده است. اختلال نعوظ میتواند با شرایطی مانند دیابت، فشار خون بالا و بیماری قلبی مرتبط باشد که میتوانند به رگهای خونی آسیب برسانند. همین شرایط نیز با سلامت ضعیفتر مغز و خطر بالاتر دمانس مرتبط هستند.
این بدان معناست که بخشی از ارتباط ظاهری بین اختلال نعوظ، درمانهای آن و دمانس ممکن است ناشی از عوامل خطر مشترک موثر بر رگهای خونی باشد، نه اثر مستقیم داروها.
داروهای اختلال نعوظ یک درمان تثبیت شده برای آلزایمر نیستند و هیچ چیزی در این نتایج پیشنهاد نمیکند که مردم باید آنها را برای محافظت از حافظه خود مصرف کنند.
با این حال، آخرین آزمایش، یک امکان جالب را زنده نگه میدارد: اینکه داروهایی که جریان خون را بهبود میبخشند و به ارتباط سلولهای مغزی کمک میکنند، ممکن است آسیب ناشی از آلزایمر را نیز کند کنند.
اینکه آیا چنین است یا نه، به نتایج کامل آزمایش و تحقیقات بیشتر روی انسانها بستگی دارد، از جمله مطالعاتی که بررسی میکنند چرا منفعت ظاهری فقط در میان کسانی که داروهای دیگر آلزایمر را مصرف نمیکردند دیده شد.
این مقاله ابتدا توسط کانوریشن منتشر شد. متن اصلی مقاله را اینجا بخوانید.