دبی—عربستان ماهها صرف تغییر مسیر ارسال نفت از طریق صحرا کرد تا از تنگه هرمز دور بزند. اکنون، با اختلال در مسیر دور زدن دریای سرخ ناشی از حملات، غول نفتی جهان مجبور است به آبراهی بازگردد که در وهله اول سعی در اجتناب از آن داشت.
آرامکو، غول نفتی تحت کنترل دولت این کشور، در حال بارگیری بیشتر نفت بر روی تانکرها در خلیج فارس است و سپس ریسک عبور آنها از تنگه هرمز را میپذیرد. به گفته منابع مطلع، شرکت به چندین مشتری خود در آسیا—مهمترین بازار نفتی آن—توصیه کرده است که محمولهها را درست در خارج از تنگه، در سواحل عمان تحویل بگیرند.
این تلاشهای پرخطر برای عبور از میان گلولهباران در تنگه نشان میدهد که ایالات متحده و متحدان خلیجی آن چگونه در تلاش برای باز نگه داشتن مسیرهای حیاتی نفت هستند، در حالی که ایران و متحدانش میتوانند با موشک و پهپاد آنها را به شدت مختل کنند. این اقدامات عربستان را رو در رو با ایران قرار میدهد که در حال حمله به کشتیها در این آبراه است تا امیدوار باشد آن را ببندد.
به گزارش عملیات تجارت دریایی بریتانیا (UKMTO) وابسته به نیروی دریایی سلطنتی، روز دوشنبه یک تانکر هنگام ورود به تنگه مورد اصابت یک پرتابه ناشناخته قرار گرفت و دو نفر از خدمه زخمی شدند. UKMTO اعلام کرد که تانکر دیگری نیز توسط بقایای پرتابه آسیب دید. اوایل همین ماه، دو ابرتانکر حامل نفت خام عربستان تنها چند دقیقه پس از خروج از هرمز، مورد اصابت پرتابههای ناشناخته قرار گرفتند.
شرایط برای اقتصاد جهانی و دولت ترامپ پیش از انتخابات میاندورهای نوامبر بسیار حساس است. اختلالات در عرضه نفت باعث افزایش قیمت بنزین و گازوئیل شده و ترس از تورم را تشدید کرده و رأیدهندگان را خشمگین ساخته است.
نیروهای نظامی آمریکا توانستهاند حملات ایران را تا حدی مهار کنند که میلیونها بشکه نفت روزانه از تنگه هرمز عبور کند. اما حملات شبهنظامیان حوثی مورد حمایت ایران و حملات از سوی عراق، با مسدود کردن سایر مسیرهای عرضه، اثر این پیشرفت را کاهش میدهند.
«این یادآوری است که مسیرهای دورزننده معصوم از خطا نیستند»، به گفته ریچل زیما، عضو ارشد مهمان در مرکز امنیت آمریکای جدید، یک اندیشکده واشنگتنی. «تمام گزینهها مشکلات و هزینههای خود را دارند، در حالی که نرخ کرایه تانکرها و بیمه همراه با ریسک فیزیکی افزایش مییابد.»
تولیدکنندگان خلیج فارس از امارات متحده عربی تا عراق در حال رقابت برای ساخت مسیرهای جایگزین برای نفت خام خود هستند. این دورزنندهها باعث میشوند بشکههای خلیج همچنان در حرکت باشند، اما تانکرها را مشغول کرده، نرخ حملونقل را بالا برده و در مورد عربستان، به طور پایدار گلوگاههایی را که تولید نفت آن را به پایینترین سطح چند دهه اخیر رسانده، رفع نمیکنند.
به گفته مایکل هایگ، رئیس تحقیقات کالاها در بانک فرانسوی سوسیته ژنرال، هزینه حملونقل نفت خام از بندر راس التنوره عربستان در داخل خلیج فارس به بندر نینگبو چین از حدود ۴.۵ میلیون دلار به نزدیک به ۶۳ میلیون دلار در هر سفر جهش کرده است.
پیش از جنگ ایران، عربستان بخش عمده صادرات نفت خود را از طریق تنگه هرمز و سپس به سمت مشتریان آسیایی ارسال میکرد. با خفه شدن این آبراه توسط حملات ایران به کشتیها، پادشاهی میلیونها بشکه را از طریق خط لوله شرق-غرب به بندر ینبع در دریای سرخ هدایت کرد.
وقتی شبهنظامیان حوثی مورد حمایت ایران در ژوئیه حملات به کشتیهای مرتبط با عربستان در اطراف بابالمندب را تشدید کردند، برخی محمولههای عربستانی از طریق مصر به شمال تغییر مسیر دادند و از سیستم کانال سوئز و خط لوله سومد استفاده کردند.
آخرین تلاطم ناشی از حملات پهپادی از عراق در اوایل این ماه بود که خط لوله شرق-غرب را تعطیل کرد.
بدون این خط لوله، عربستان به طور فزایندهای به یک سیستم پیچیده متکی میشود که شامل بارگیری نفت خام در پایانه خلیج فارس آن یعنی راس التنوره، عبور آن از تنگه هرمز، انتقال آن به کشتیها در سواحل عمان برای توزیع به مشتریان در بازارهای جهانی و سپس بازگشت برای بارگیری مجدد است.
به گفته ردیاب کشتی Kpler، در دو هفته گذشته، حدود ۲.۴ میلیون بشکه نفت خام و میعانات گازی عربستان روزانه دوباره از تنگه هرمز در جریان بوده است؛ سطحی که آخرین بار در اوایل ژوئیه، قبل از اعلام محاصره دریایی عربستان توسط شبهنظامیان حوثی و شروع حملات به کشتیهای عربستانی در دریای سرخ دیده شده بود.
بر اساس دادههای ارائهدهنده Vortexa، میانگین بارگیری روزانه نفت خام عربستان از داخل خلیج فارس در چهار هفته اخیر به بیش از ۲ میلیون بشکه در هفته گذشته رسید، در حالی که این رقم در اکثر ماه ژوئن تقریباً صفر و در ژوئیه کمتر از ۱ میلیون بشکه در روز بود.
در همین حال، بارگیری از پایانههای دریای سرخ از زمان حملات به خط لوله شرق-غرب در اوایل سپتامبر به صفر رسیده است. عربستان قبلاً در آگوست پس از اعلام محاصره بنادر و کشتیهای عربستانی توسط شبهنظامیان حوثی در اواخر ژوئیه، بارگیری از بندر ینبع خود را کاهش داده بود.
«ما قطعاً میبینیم که عربستان بیشتر از راس التنوره بارگیری میکند و آن را از طریق مسیرهای شاتل جابهجا میکند»، به گفته ریچارد متیوز، مدیر مشاوره و تحقیق در کارگزاری کشتی E.A. Gibson. او گفت که عربستان قبلاً این کار را انجام نمیداد زیرا گزینههای دیگری داشت، اما آن گزینهها اکنون وجود ندارند.
متیوز گفت که تقاضا برای کشتیهایی که مسیرهای شاتل را انجام میدهند چنان افزایش یافته است که برخی ابرتانکرهای قدیمی ۲۰ ساله—از جمله برخی که بخشی از ناوگان سایه جهانی تانکرهای فرسوده بودند که برای قاچاق نفت برای فروشندگان تحریمشده در سراسر جهان رفتوآمد میکردند—اکنون به این مسیرهای شاتل پیوستهاند.
به گفته منابع مطلع، آرامکو در حال آماده شدن برای اتکای سنگین به این انتقالها برای فعلاً است. این شرکت با مشتریان خود در چین، کره جنوبی و ژاپن درباره دریافت نفت خام عربستان در بندر صحار عمان مذاکره کرده است. خریداران با هزینههای حملونقل بالاتری مواجه هستند، اما انتظار میرود پادشاهی حداقل بخشی از این هزینه را برای مشتریان با دریافت قیمتهای پایینتر جبران کند، به گفته همان منابع.
«ساختن یک مسیر دورزننده لزوماً مشکل را حل نمیکند، بلکه ممکن است مجموعه جدیدی از اهداف ایجاد کند»، به گفته دنی سیتروینوویچ، مقام سابق اطلاعات نظامی اسرائیل و پژوهشگر ارشد در مؤسسه مطالعات امنیت ملی در تلآویو. «هیچ گلوله نقرهای وجود ندارد و نمیتوان جغرافیا را شکست داد.»
حملات به مسیر جایگزین دریای سرخ، امیدها به اینکه کشورهای خلیج میتوانند صرفاً با ساخت زیرساخت از وابستگی به هرمز خارج شوند را پیچیده میکند. اسکات بسنت، وزیر خزانهداری آمریکا، این ماه گفت که خطوط لوله جدید ظرف دو سال تنگه را به «یک قطعه آب بیارزش» تبدیل خواهند کرد زیرا نفت از طریق خشکی منتقل میشود.
اما یکشنبه، سعد شریده الکعبی، وزیر انرژی قطر—which پیش از جنگ مقادیر فراوان گاز طبیعی مایع خود را از طریق هرمز صادر میکرد—با این ایده مخالفت کرد.
«این کاملاً اشتباه است»، او در مجمع اقتصادی قطر در نیویورک اظهار داشت. «این آبراه تجارت تمام محصولات را، نه فقط نفت و گاز، به و از تمام کشورهای مجاور خود حمل میکند.»