دلایل بسیاری برای ناکامی جنگ آمریکا علیه ایران وجود دارد. یکی از آنها، اثربخشی پهپادهای ایرانی است. اکنون یک سند محرمانه که توسط اکونومیست از یک منبع موثق به دست آمده، نشان میدهد که روسیه پیشنهاد کرده است پهپادهای غیرقابلاختلال و آموزش نحوه استفاده از آنها را برای ایران جهت حمله به نیروهای آمریکایی در خلیج فارس و احتمالاً در نقاط دیگر فراهم کند.
تاکنون تصور میشد که دولت ولادیمیر پوتین اطلاعاتی را در اختیار ایران قرار داده که این کشور را قادر ساخته تا نیروهای آمریکایی را در خاورمیانه هدف قرار دهد. این اولین مدرک است که ما میتوانیم به طور انحصاری گزارش دهیم، مبنی بر اینکه روسیه ممکن است پیشنهاد تأمین سلاحهای نوآورانه را به تعداد کافی برای وارد آوردن تلفات زیاد به نیروهای آمریکایی و متحدانش، ارائه کرده باشد.
این طرح محرمانه شامل تأمین 5,000 پهپاد فیبرنوری کوتاه بُرد از نوع مورد استفاده در جنگ اوکراین، تعداد نامعلومی پهپاد ماهوارهای دوربُرد، و آموزش استفاده از هر دو نوع توسط روسیه برای ایران است. این طرح در یک پیشنهاد ده صفحهای که توسط GRU، بازوی اطلاعاتی نیروهای مسلح روسیه، برای ارائه به ایران تهیه شده، گنجانده شده است. ما توانستیم این پیشنهاد ده صفحهای را که شامل شش نمودار و یک نقشه از جزایر سواحل ایران است، بررسی کنیم.
گرچه سند مورد بررسی تاریخ نداشت، تخمین میزنیم که در شش هفته اول جنگ تنظیم شده باشد، زمانی که به نظر میرسید احتمال واقعی برای دستور حمله زمینی رئیسجمهور دونالد ترامپ به خاک ایران، احتمالاً برای تصرف جزیره خارگ (یک پایانه مهم نفتی)، وجود دارد. ما شواهد مستقیمی برای تأیید اینکه آیا این سند به ایرانیها تحویل داده شده، آیا هیچ یک از پهپادها به ایران رسیده یا برنامه آموزشی وعده داده شده آغاز شده است، در دست نداریم.
منابع اطلاعاتی منطقه که از این طرح مطلع بودند، گفتند که آن را محتمل میدانند، اما قادر به تأیید مستقل آن نبودند. کریستو گروزف، کارشناس سرویسهای اطلاعاتی روسیه، میگوید که این پیشنهاد با شواهد دیگر مبنی بر اینکه GRU به دنبال راههایی برای افزایش حمایت روسیه از ایران در طول جنگ با آمریکا و اسرائیل است، همخوانی دارد. همچنین با شواهد در حال ظهور در سراسر منطقه مبنی بر همکاری نظامی نزدیکتر بین روسیه و ایران مطابقت دارد.
به عنوان مثال، در اواخر ماه مارس، مقامات اطلاعاتی غربی اعلام کردند که روسیه در حال آمادهسازی برای ارسال نسخههای ارتقاء یافته خود از پهپادهای دوربُرد از نوع شاهد به ایران است که ابتدا آنها را در سال 2022 از ایران خریداری کرده و تولیدشان را در سال 2023 آغاز نموده بود. نسخههای روسی میتوانند بهتر از دفاع هوایی فرار کرده و محمولههای سنگینتری را حمل کنند، اما گام بزرگی در قابلیتها محسوب نمیشوند.
در مقابل، پهپادهای فیبرنوری با ایجاد "مناطق خاکستری" وسیع که در آن وسایل نقلیه و سربازان در فضای باز بیوقفه مورد حمله قرار میگیرند، میدان نبرد در اوکراین را متحول کردهاند. اپراتورها به جای هدایت آنها با استفاده از سیگنالهای رادیویی که میتوانند مختل شوند، آنها را از طریق سیمهای نازکی که پشت سرشان باز میشوند، کنترل میکنند. اپراتورها میتوانند از آنها برای انجام حملات دقیق در فواصل بیش از 40 کیلومتر استفاده کنند.
چنین پهپادهای فیبرنوری اخیراً در لبنان مشاهده شدهاند، جایی که توسط حزبالله، یکی از نیروهای نیابتی ایران، برای حمله به نیروهای اسرائیلی استفاده شدهاند. مقامات اسرائیلی تأیید میکنند که این پهپادها توسط سپاه پاسداران انقلاب اسلامی، قدرتمندترین نیروی نظامی ایران، تأمین شدهاند، اما تمایلی به گفتن اینکه آیا آنها در ابتدا از روسیه بودهاند یا خیر، نداشتند.
پهپادهای فیبرنوری در جنگ اوکراین در سال 2024 به عنوان راهی برای مقابله با تجهیزات اختلالگر (جمرها) که هر دو طرف برای از کار انداختن پهپادهای رادیویی از آنها استفاده میکردند، پدیدار شدند. روسیه در سال بعد پس از تولید انبوه آنها، با اثربخشی ویرانگری از آنها استفاده کرد. اگرچه این پهپادها قابلیت مانور کمتری نسبت به همتایان بیسیم خود دارند، اما تصاویر ویدیویی شارپتری را منتقل کرده و هیچ سیگنال رادیویی که دشمن بتواند برای مکانیابی و حمله به اپراتور از آن استفاده کند، منتشر نمیکنند.
بخش دوم از طرح محرمانه روسیه، تأمین پهپادهای دوربُرد با هدایت ماهوارهای مجهز به پایانههای استارلینک برای ایران است. روسیه از این پهپادها برای مکانیابی و دور زدن یا حمله به پدافند هوایی اوکراین استفاده کرده بود. آنها حتی زمانی که در نقاطی فراتر از خطوط مقدم عمل میکردند، در برابر لجستیک اوکراین بسیار مؤثر بودند. با این حال، در سال 2026، ایلان ماسک دسترسی نیروهای مسلح روسیه به استارلینک را مسدود کرد و تمامی پایانههای فعال در اوکراین به جز موارد موجود در یک "فهرست سفید" تأیید شده توسط دولت اوکراین را از کار انداخت. پیشنهاد روسیه حاکی از آن است که این پهپادها میتوانند به جای آن به خاورمیانه هدایت و مورد استفاده قرار گیرند، منطقهای که چنین محدودیتهایی ندارد. اگرچه این طرح گمانهزنی میکند که اتصال استارلینک در آنجا نیز به مرور زمان قطع خواهد شد، اما آنها همچنان میتوانند در این بین "آشفتگی" برای نیروهای آمریکایی ایجاد کنند.
عنصر سوم این طرح، آموزش است. این سند پیشنهاد میکند که اپراتورهای پهپاد از میان حدود 10,000 دانشجوی ایرانی که در دانشگاههای روسیه تحصیل میکنند، جذب شوند. جوامع دیگری که به طور بالقوه میتوانند مورد استفاده قرار گیرند، تاجیکها هستند که هم روسی و هم نسخهای از فارسی صحبت میکنند، و اقلیت علوی در سوریه که وفادار به رژیم سرنگون شده بشار اسد هستند. این پیشنهاد حاکی از آن است که تمامی آنها از نظر وفاداری و عدم افراطگرایی مذهبی غربالگری خواهند شد.
متن گزارش GRU نشان میدهد که در زمانی نگاشته شده است که تهدید اصلی پیش روی ایران، حمله آبیخاکی آمریکا برای باز کردن تنگه هرمز یا تصرف جزیره خارگ بود. این گزارش اشاره میکند که شناورهای آبیخاکی آمریکایی به دلیل سرعت پایینشان، به ویژه در برابر حملات پهپادی آسیبپذیر خواهند بود. نموداری نشان میدهد که چگونه اپراتورهای پهپادی ایرانی آموزشدیده توسط روسیه میتوانند با پرتاب دستههایی از پنج یا شش پهپاد از مواضع پنهان در فاصله 15 تا 30 کیلومتری، به ناوگانهای آبیخاکی حمله کنند. اگرچه اکنون بسیار بعید به نظر میرسد که آمریکا تلاش کند نیروهای زمینی را در ایران پیاده کند، اما چشمانداز این امر در اوایل جنگ مقامات روسی و ایرانی را نگران کرده بود.
سند GRU خاطرنشان میکند که روسیه در پنجمین سال "عملیات نظامی ویژه" خود در اوکراین به شدت درگیر است. این امر منابعی را که میتواند به کمک به ایران اختصاص دهد، محدود میکند. این پیشنهاد همچنین اشاره میکند که روسیه با درگیر شدن بیشتر در جنگ در ایران، ریسکهای سیاسی و نظامی را متحمل خواهد شد. اما کمکهای محدود، هرگونه عملیات آمریکایی را پیچیده خواهد کرد. این سند همچنین پیشنهاد میکند که این کمکها قابل انکار خواهند بود که از کشیده شدن روسیه به درگیری علنی با آمریکا جلوگیری میکند. ¦