دبی، ۳ سپتامبر (رویترز) - سه منبع ارشد ایرانی اظهار داشتند که کارزار آمریکا برای تحت فشار قرار دادن اقتصاد ایران از طریق محاصره صادرات نفت و جلوگیری از دور زدن تحریمها، مقاومت را برای تهران روزبهروز دشوارتر کرده است.
واشینگتن در هفتههای اخیر تلاش کرده است تا فشارهای اقتصادی بر تهران را تشدید کند تا در هرگونه مذاکره احتمالی در آینده، امتیازاتی را کسب کند که شش ماه درگیری نظامی هنوز موفق به گرفتن آنها نشده است.
به گفته این منابع، اگرچه حاکمان روحانی ایران چندین دهه موفق به دور زدن تحریمها شده بودند، اما اقدامات اخیر آمریکا آنها را در موقعیتی بسیار حساستر قرار داده است و مجاری اندکی برای تأمین ارز خارجی یا خرید کالا برایشان باقی گذاشته است.
این منابع افزودند که به ویژه تلاش برای مسدود کردن دسترسی ایران به شبکههای مالی بینالمللی در سایر کشورها که این کشور مدتهاست برای حفظ گردش اقتصاد خود از آنها استفاده میکرد، تهدیدی واقعی و فوری ایجاد کرده است.
هر نشانهای مبنی بر اینکه این کارزار اقتصادی ممکن است بنبست چندماهه در درگیری را بشکند، احتمالاً موجب خرسندی طراحان سیاست آمریکا خواهد شد؛ با این حال، ایران نیز هشدار داده است که میتواند به این فشارها با تشدید تنش نظامی پاسخ دهد که این امر در برههای حساس، سطح مخاطرات را بالا میبرد.
کاهش ذخایر بنزین همزمان با سقوط ارزش پول ملی
جنگ در این هفته بار دیگر به درگیری علنی تبدیل شد، بهطوری که حملات آمریکا در امتداد سواحل خلیج فارس در ایران، حملات تلافیجویانه تهران به پایگاههای ایالات متحده در کشورهای عربی را در پی داشت.
هیچیک از طرفین هنوز نشانهای از آمادگی برای دادن امتیازات مورد درخواست طرف مقابل نشان ندادهاند و جنگ را در یک بنبست پرهزینه قرار دادهاند؛ هرچند ممکن است این وضعیت در حال تغییر باشد.
در حالی که با وجود تلاشهای ایران برای تداوم ایجاد اختلال در این آبراهه، انرژی بیشتری از طریق تنگه هرمز روانه بازارهای جهانی میشود، محاصره صادرات نفت ایران توسط آمریکا، منبع اصلی درآمد تهران را به کلی قطع کرده است.
علاوه بر این مشکلات، اقتصاد ایران پیش از آغاز این درگیریها نیز عمیقاً در بحران بود و با سقوط ارزش پول ملی و تورم فزاینده دستوپنجه نرم میکرد، در حالی که ماهها بمباران هزینههای هنگفتی را برای بازسازی صنایع و زیرساختهای آسیبدیده به بار آورده است.
به گفته منابع مذکور، در همین حال، تنگنای مالی کشور تلاشهای تهران برای دور زدن رژیم تحریمها را نیز تحت تأثیر قرار داده و نقدینگی کمتری برای پرداخت کارمزدهای بالایی که جهت دور زدن غیرقانونی تحریمها نیاز است باقی گذاشته است.
ریال در روزهای اخیر به پایینترین سطح تاریخی خود سقوط کرده است و یکی از منابع ارشد گفت که ایران تنها برای دو ماه دیگر ذخیره بنزین دارد؛ کالایی که با وجود تولید نفت خام داخلی، به دلیل ظرفیت محدود پالایشگاهی باید وارد شود.
حاکمان ایران به خوبی از خطرات بالقوه فروپاشی اقتصادی و احتمال شعلهور شدن دوباره اعتراضات سراسری که در ماه ژانویه با کشته شدن هزاران معترض سرکوب کردند، آگاه هستند.
علی انصاری، استاد تاریخ مدرن در دانشگاه سنت اندروز در اسکاتلند، اظهار داشت: «آنها تحت فشار اقتصادی بسیار شدیدی قرار دارند. آنها در حال از دست دادن کنترل تنگه هستند. موضوع واقعاً این است که آیا مذاکره را انتخاب خواهند کرد یا نه، و من فکر میکنم چارهای جز این نخواهند داشت.»
جنگ همچنین وارد مرحله جدیدی میشود که در آن هر دو طرف در تلاشند بر سیاستهای داخلی یکدیگر تأثیر بگذارند.
یک مقام ارشد ایرانی گفت که تهران امیدوار است تهدید تورم پیش از انتخابات میاندورهای نوامبر دولت آمریکا را منصرف کند، در حالی که واشینگتن قصد دارد ایرانیان را به شورش وادارد.
محاصره و تحریمهای ثانویه تهران را در تنگنا قرار داده است
اقدامات اخیر آمریکا تحریمهای ثانویه را علیه کشورهایی که با ایران تجارت میکنند گسترش داد تا مانع تسویه تراکنشهای دلاری شود؛ معاملاتی که هم برای فروش نفت و هم برای تأمین مالی واردات حیاتی کالاها و مواد اولیه مورد نیاز است.
این سه منبع ارشد گفتند که این اقدام، استفاده از شبکههای موجود دور زدن تحریمها توسط ایران – شامل شرکتهای صوری، نفتکشهای ثبتنشده و قاچاق – را بسیار پرهزینه کرده است.
بر اساس دادههای شرکت تحلیلی کپلر (Kpler)، بارگیری نفت خام ایران در ماه جاری به حدود ۲۶۰ هزار بشکه در روز کاهش یافته، در حالی که این رقم در سال گذشته حدود ۱.۷ میلیون بشکه بود و تنها مقادیر اندکی هنوز از پایانهها برای توزیع از طریق کامیون، قطار یا شناورهای کوچکتر در دریای خزر جابهجا میشود.
یکی از مقامات گفت تهران اعلام کرده است که هنوز دهها میلیون بشکه نفت ذخیرهشده در نفتکشهای خارج از منطقه محاصره دارد که میتواند به فروش برساند، اما تحریمهای جدید موجب شده است که واسطهها عقبنشینی کنند یا مبالغ بیشتری طلب کنند.
مسعود پزشکیان، رئیسجمهور ایران، که یکی از چند مقام ارشدی است که در هفتههای اخیر نسبت به وخامت سریع اوضاع ایران هشدار دادهاند، اعلام کرده است که تجارت کلی بین ۲۵ تا ۳۵ درصد کاهش یافته و واردات بیش از صادرات ضربه خورده است.
فشار آمریکا و حملات خود ایران در این میان یکی از مسیرهای اصلی تجارت ایران یعنی امارات متحده عربی را نیز مختل کرده است؛ کشوری که در ۱۹ اوت اعلام کرد تمامی مبادلات تجاری و تعاملات مالی با تهران تا اطلاع ثانوی متوقف شده است.
یک بازرگان ایرانی در تهران که در حوزه واردات کالا فعالیت میکند، گفت: «اگر این مسیرها بسته بماند، تأمینکننده پول نقد میخواهد، معامله باید از طریق کشور دیگری هدایت شود و محموله دیرتر و گرانتر به دستمان میرسد.»
ارزش پول ملی از حدود ۱ میلیون ریال در برابر دلار در سال گذشته به بیش از ۲.۲ میلیون ریال در حال حاضر سقوط کرده است.
پیامدهای داخلی این وضعیت بسیار دردناک است. آمار رسمی حاکی از آن است که میانگین نرخ تورم ۱۲ ماهه به ۶۹.۹ درصد رسیده و قیمت مواد غذایی، نوشیدنیها و دخانیات با سرعتی نزدیک به دو برابر این رقم در حال افزایش است.
نرخ رسمی بیکاری در بهار به ۹.۱ درصد افزایش یافت، در حالی که شمار شاغلان در مقایسه با سال قبل حدود ۴۵۰ هزار نفر کاهش یافت که ناشی از افت گستردهتر نرخ مشارکت اقتصادی است.
حتی برای افرادی که همچنان شاغل هستند، میانگین حقوق ماهانه حدود ۱۲۵ دلار به هیچ وجه پاسخگوی حداقل هزینههای اساسی خانوار نیست که طبق آمار رسمی حدود ۴۵۰ دلار در ماه است.
مهناز، کارمند ۳۴ ساله بخش خصوصی در تهران که خواستار عدم ذکر نام خانوادگیاش شد، گفت: «ما هر روز فقیرتر میشویم.»