ستارهشناسان جوانترین سیاره فراخورشیدی ثبتشده را کشف کردند و این جهان «نوزاد» را در آرشیوهای قدیمی دادهها یافتند.
این سیاره فراخورشیدی تازه کشفشده به نام الیاس ۲-۲۴ ب، تقریباً همجرم مشتری است و یک نوزاد بزرگ محسوب میشود — علیرغم اندازه عظیمش، الیاس ۲-۲۴ ب تاکنون جوانترین سیارهای است که هرگز یافته شده و تخمین زده میشود کمتر از یک میلیون سال عمر داشته باشد. در واقع، این سیاره فراخورشیدی (یا سیارهای خارج از منظومه شمسی ما) در فاصله ۴۵۰ سال نوری از زمین قرار دارد و هنوز در میان گاز و گرد و غبار چرخانی که در آن متولد شده، آرام گرفته است.
به گفته لوکاس سیزا، نویسنده مشترک مطالعهای درباره الیاس ۲-۲۴ ب و استاد در مؤسسه مطالعات اخترفیزیکی (Instituto de Estudios Astrofísicos) در شیلی، رکورددار قبلی عنوان «جوانترین سیاره فراخورشیدی» بین چهار جهان که همگی بیش از ۵ میلیون سال سن دارند، به صورت مساوی تقسیم شده است. سیزا در بیانیهای اظهار داشت: «مدلهای تشکیل سیاره ما از قبل در توضیح دادن رکوردداران قبلی جوانترین سیاره شناختهشده دچار مشکل بودند. الیاس ۲-۲۴ ب به ما نشان میدهد که حتی بهترین مدلهای تشکیل سیاره ما نیز هنوز برخی فرآیندهای مهم را نادیده گرفتهاند.»
برای شناسایی این نوزاد عظیمالجثه، تیمی به رهبری آندره برناردی، دانشجوی دکتری در دانشگاه دیگو پورتالس (Universidad Diego Portales) در شیلی، دادههای آرشیوی جمعآوریشده توسط رصدخانه دبلیو. ام. کِک در هاوایی را کاوش کرد. این مطالعه بر روی ستاره الیاس ۲-۲۴ تمرکز داشت که توسط دیسکی از مواد احاطه شده است. یافتههای آنها مشاهدات اولیه جمعآوریشده با آرایه میلیمتری/زیرمیلیمتری آتاکاما (ALMA) و تلسکوپ بسیار بزرگ رصدخانه جنوبی اروپا را تأیید کرد که پیشنهاد میکرد چیزی ممکن است در شکافی درون دیسک بقایا اطراف الیاس ۲-۲۴ نهفته باشد.
دادههای آرشیوی که این تردیدها و وجود این سیاره را تأیید کردند، از مشاهدات استفادهکننده از تاجنگار کِک به دست آمد. تاجنگارها با مسدود کردن نور خیرهکننده ناشی از نور ستارههای دور کار میکنند و اجازه میدهند نور بازتابشده از سیارات در گردش حول آن ستارهها برای مشاهده مستقیم ثبت شود. تیم هفت ستاره دوردست را بررسی کرد که هر کدام توسط دیسکهای بقایا احاطه شده بودند و احتمالاً تشکیل سیاره در آنها در جریان است. تیم فکر میکرد شاید بتوان سیارهای را که در شکافی در یکی از این دیسکها پنهان شده است، یافت. و حق با آنها بود.
برناردی گفت: «سیارات باید درون شکافها یافت شوند، زیرا آنها هستند که این شکافها را ایجاد میکنند. و دقیقاً همانجا بود که الیاس ۲-۲۴ ب را پیدا کردیم.»
با یافتن سیارهای در یکی از این دیسکها و با یافتن سیارهای در این مرحله اولیه از عمرش، این کشف فرصتی را برای پژوهشگران فراهم میکند تا مراحل اولیه توسعه تشکیل سیاره را مطالعه کنند.
سیزا گفت: «کهکشان به طور مداوم ستارهها و سیارات جدید تولید میکند، بنابراین تعداد زیادی از آنها در هر مرحله از تکامل وجود دارند. این بدان معناست که ما میتوانیم کل فرآیند را به طور نظری ببینیم، اما خلأ بزرگی در آنچه اکثر تلسکوپها میتوانند شناسایی کنند، وجود دارد. ما در حال حاضر عمدتاً نسبت به این سیارات نوزاد کور هستیم.»
در نگاه به آینده شناسایی و مطالعه سیارات، پژوهشگران امیدوارند بتوانند با ابزار تاجنگاری که اخیراً (۳۰ اوت) در تلسکوپ فضایی نانسی گریس رومن ناسا راهاندازی شده است، مشاهدات مستقیم بیشتری انجام دهند. این پیشرفتهترین تاجنگار است که تاکنون به فضا پرتاب شده و دانشمندان امیدوارند امکان مطالعه عمیقتر سیارات فراخورشیدی و جو آنها را فراهم کند.
برناردی گفت: «ما معمولاً میشنویم که تلسکوپها به صورت جداگانه کار میکنند، اما این تأیید تنها با استفاده همزمان از چندین تلسکوپ ممکن بود. الیاس ۲-۲۴ ب در مرز توانایی شناسایی تلسکوپهای فعلی قرار دارد، اما با ابزارهای جدید مانند تلسکوپ فضایی نانسی گریس رومن ناسا، چنین شناساییهایی باید آسانتر شوند.»
این کار در مطالعهای جدید توصیف شده که در ۱۶ سپتامبر در مجله حروف الفبای اخترفیزیک (The Astrophysical Journal Letters) منتشر شده است.