رونق نفتی گویان، کشوری کوچک را دگرگون می‌کند

چنین نمادهای تجملاتی در جورجتاون، پایتخت گویان، در حال ظهور هستند. این شهر فاصله زیادی از جنگ گسترده در خاورمیانه دارد که جریان‌های انرژی را به شدت محدود کرده و سایه‌ای بر اقتصادهای سراسر جهان افکنده است.

اما گویان، کشور کوچک آمریکای جنوبی همسایه ونزوئلا که تنها چند سال پیش تولید نفت را آغاز کرد، از این آشفتگی سود کلانی می‌برد.

این کشور انگلیسی‌زبان با جمعیتی تنها یک میلیون نفر، امسال انتظار دارد حدود ۶.۵ میلیارد دلار درآمد نفتی کسب کند؛ رقمی بیش از دو برابر آنچه در ابتدای سال پیش‌بینی شده بود. این در حالی است که جنگ ایران قیمت نفت را بالا برده و کشورها برای تأمین عرضه از نقاط تنگناهای آلوده به پهپاد دور می‌شوند.

این سیلاب پول نفت، جایگاه جدید گویان را به عنوان حلقه اتصال در بازآرایی گسترده بازارهای انرژی جهانی برجسته می‌کند.

برای جبران کسری نفت خاورمیانه، تولید در سراسر قاره آمریکا در حال افزایش است؛ به ویژه در گویان، اما همچنین در کانادا، برزیل، آرژانتین و شاید به زودی در ونزوئلا. طبق گزارش شرکت تحقیقاتی «اس اند پی گلوبال انرژي» (S&P Global Energy)، اکنون قاره آمریکا حدود ۳۷ درصد از نفت جهان را تولید می‌کند؛ رقمی که ده سال پیش ۲۷ درصد بود.

«گویان ناگهان فراتر از وزن خود مشت می‌زند»، ریچارد رامباران، اقتصاددان مستقر در جورجتاون، اظهار داشت. «اما این تنها شروع ماجراست.» تولید نفت اکنون حدود ۹۰۰ هزار بشکه در روز است. آقای رامباران اشاره کرد که ظرفیت تولید گویان تا سال ۲۰۳۰ به ۱.۷ میلیون بشکه در روز خواهد رسید.

طبق داده‌های دولتی، رشد اقتصادی در نیمه اول سال به رقم شگفت‌انگیز ۳۳ درصد رسید و گویان را به سریع‌ترین اقتصاد در حال رشد جهان تبدیل کرد. اما این رونق خطر ایجاد یا تشدید تنش‌ها و شکایت‌ها را در این مستعمره سابق بریتانیا نیز به همراه دارد.

به جای ایجاد رفاه مشترک، بسیاری در گویان شکایت دارند که گروه کوچکی از نخبگان در حال انباشت ثروت هستند، در حالی که مردم عادی با تورم فزاینده، فساد گسترده، کمبود مسکن و خدمات عمومی بی‌کیفیت مواجه‌اند.

این شکاف‌ها پیامدهای روشنی برای ایالات متحده دارد. گویان در حال تبدیل شدن به یکی از موتورهای اصلی رشد برای اکسون موبیل، بزرگ‌ترین شرکت نفتی آمریکا، است؛ در حالی که دولت ترامپ سعی دارد کنترل بیشتری بر منابع انرژی نیمکره غربی اعمال کند.

روابط مزمن پرتنش گویان با همسایه‌اش ونزوئلا نیز بدتر شده است؛ زیرا رهبران ونزوئلا ادعای خود بر بیش از نیمی از قلمرو گویان را پیگیری می‌کنند و مهاجران ونزوئلایی برای یافتن شغل به گویان سرازیر می‌شوند.

مقامات دولتی و اقتصاددانان استدلال می‌کنند که درآمدهای نفتی استانداردهای زندگی را در کشوری که زمانی یکی از فقیرترین کشورهای آمریکای لاتین بود، به طور اساسی بهبود بخشیده است. آن‌ها به کاهش مالیات، زیرساخت‌های جدید مانند پل‌ها و بزرگراه‌ها، حذف شهریه دانشگاه و پرداخت‌های نقدی یکباره حدود ۵۰۰ دلاری به شهروندان اشاره می‌کنند.

جمعیت گویان آنقدر کوچک و نفت آنقدر فراوان است که چنین ابتکاراتی به سرعت در حال تبدیل شدن به وضعیت عادی جدید می‌شود. ارزش ذخایر نفتی گویان به ازای هر نفر اخیراً دومین مورد در جهان، پس از کویت، تخمین زده شده است.

پس از واژگونی کشتی دولتی در ماه ژوئیه که منجر به مرگ حدود ۱۰۰ نفر شد — مرگبارترین حادثه گویان از زمان قتل و خودکشی دسته جمعی جونزتاون (Jonestown) در سال ۱۹۷۸ — برخی در مراسم یادبود و اعتراضات پرسیدند چگونه چنین چیزی در سریع‌ترین اقتصاد در حال رشد جهان ممکن است رخ دهد.

معترضان تأکید کردند که قربانیان این فاجعه از همان کسانی بودند که حتی با وجود پر شدن خزانه دولت گویان از پول نفت، هنوز برای گذران زندگی دست‌وپنجه نرم می‌کردند.

«ما از شنیدن درباره رونقی که برای اکثر گویانی‌ها هیچ معنایی ندارد، خسته شده‌ایم»، رومولا لوکاس، وکیلی که همراه با سایر معترضان پس از درخواست پاسخگویی مقامات دولتی در قبال این تراژدی به اتهام تجمع غیرقانونی بازداشت شد، گفت.

همانطور که خانم لوکاس تأکید کرد، می‌تواند شکاف تکان‌دهنده‌ای بین رشد اقتصادی خیره‌کننده گویان و شرایط واقعی موجود وجود داشته باشد.

بانک جهانی به ارتقای گویان به وضعیت درآمد بالا اشاره کرده است. درآمد سرانه سالانه در گویان حدود ۳۲,۰۰۰ دلار است؛ رقمی که از تمام کشورهای دیگر آمریکای لاتین، از جمله اروگوئه و شیلی نسبتاً مرفه، بالاتر است.

اما در سطح خیابان‌های پایتخت، گویان حس نمی‌کند که ناگهان به یک اقتصاد پیشرفته تبدیل شده است.

فاضلاب خام از کانال‌های جورجتاون جاری است. خانواده‌ها در مسکن‌های نامطلوبی که در معرض سیل یا آتش‌سوزی هستند، فشرده شده‌اند. عابران پیاده صرفاً برای عبور از تقاطع‌های هرج‌ومرج‌طلب جان خود را به خطر می‌اندازند. سرقت با تهدید اسلحه خطری رایج است.

چشم‌انداز شهری به سرعت در حال تغییر جورجتاون نقطه اصطکاک دیگری است؛ زیرا توسعه‌دهندگان معماری چوبی ویکتوریایی مشهور و اغلب فرسوده شهر را که برای آب‌وهوای استوایی طراحی شده بود، تخریب کرده و آن را با برج‌هایی از بتن و فولاد جایگزین می‌کنند.

«زشتی محض همه این‌هاست که مرا آزار می‌دهد»، تاماس سینگ، استاد اقتصاد در دانشگاه جورجتاون، گفت.

شوک انرژی ناشی از جنگ ایران همچنین پارادوکسی را آشکار کرد: گویان نفت زیادی تولید می‌کند اما زیرساخت تبدیل آن به سوخت‌هایی مانند بنزین یا گازوئیل را ندارد. گویان که به واردات وابسته است، با هزینه‌های بالای برق مواجه است و در بهار امسال برای مدت کوتاهی دچار کمبود سوخت شد.

با ریشه دواندن کینه نسبت به سودهای نابرابر از رونق، نگرانی‌ها در مورد توانایی گویان برای اجتناب از پدیده رایجی که در آن ثروت سریع نفتی باعث غنی شدن افراد داخلی، تشدید فساد، آزادسازی تورم و تخریب بخش‌های غیرنفتی اقتصاد می‌شود، در حال افزایش است.

جری گووویا جونیور، رهبر تجاری فعال در حوزه‌های هوانوردی و اقامتگاه‌ها، گفت چنین ترس‌هایی اغراق‌آمیز است. او قانون‌گذاری‌هایی را که شرکت‌های خارجی انرژی را ملزم به استفاده از کسب‌وکارها و کارگران محلی می‌کند، و همچنین ایجاد صندوق ثروت ملی گویان با محدودیت‌هایی بر برداشت فوری توسط رهبران، به عنوان عواملی ذکر کرد که به گویان امکان می‌دهد از این مشکلات اجتناب کند.

«رهبری گویان می‌داند کشورهای دیگر کجا اشتباه کردند»، آقای گووویا گفت. با استناد به سرمایه‌گذاری‌های زیرساختی و بخش کشاورزی قدرتمند، او افزود: «ما نشان می‌دهیم که شانس داریم این کار را درست انجام دهیم.»

دولت گویان به درخواست‌های اظهار نظر پاسخ نداد. اما در سخنان عمومی اخیر، ایرفان علی، رئیس‌جمهور، گفت رونق اقتصادی به «هر خانوار» در گویان سود خواهد رساند؛ او همچنین گفت مقامات در حال اتخاذ تدابیری برای محافظت از شهروندان در برابر تورم فزاینده هستند.

در همین حال، سیستم سیاسی پرچالش گویان علائم فشار را نشان می‌دهد.

رئیس‌جمهور علی که پس از یکی از طولانی‌ترین بن‌بست‌های انتخاباتی در تاریخ مدرن آمریکای جنوبی در سال ۲۰۲۰ به قدرت رسید، مورد حملات شدید قرار گرفته است که آیا فساد در خرید مزرعه‌ای نزدیک جورجتاون نقش داشته است یا خیر.

او بارها هرگونه تخلف را تکذیب کرده است. اما با تمرکز بر مزرعه آقای علی، ازالدین محمد، رهبر اپوزیسیون، از شکایات عمومی درباره نحوه بهره‌مندی برخی از صاحبان قدرت یا متحدانشان از ثروت‌های کلان سوءاستفاده کرد.

آقای محمد نیز تحت سایه اتهامات فساد خودش فعالیت می‌کند. دولت بایدن در سال ۲۰۲۴ او را در ارتباط با schemes قاچاق طلا و رشوه تحریم کرد.

گویان نیز تحت تأثیر آشفتگی سیاسی و اقتصادی در ونزوئلا است که ادعای بیش از نیمی از قلمرو گویان را دارد. پس از اینکه اکسون بیش از یک دهه پیش در آب‌های منطقه اسکیبو (Essequibo)، منطقه مورد اختلاف، نفت کشف کرد، این دعوا به شدت بالا گرفت.

ونزوئلا در دوران رهبر قبلی خود، نیکلاس مادورو، یک کشتی تحقیقات لرزه‌ای اجاره‌شده توسط اکسون را توقیف کرد، پایگاه نظامی را دقیقاً روبه‌روی مرز اسکیبو ساخت و به یک کشتی نظامی گویان آتش گشود.

کمتر از یک سال پیش، مردی ونزوئلایی در ارتباط با انفجار مواد منفجره در یک پمپ بنزین موبیل در جورجتاون که منجر به کشته شدن دختر ۶ ساله شد، بازداشت گردید. مقامات این انفجار را عملی تروریستی خواندند و احتمال بخشی بودن آن از کمپینی برای بی‌ثبات کردن گویان را مطرح کردند.

دولت ونزوئلا هرگونه دخالت در این حمله را رد کرد. وقتی نیروهای آمریکا در ژانویه مادورو را سرنگون کردند، بسیاری در گویان فکر می‌کردند این اختلاف فروکش خواهد کرد.

اما اتفاق عکس افتاد.

دلسی رودریگز، رهبر جدید ونزوئلا، این دعوا را به یکی از اهداف اصلی سیاست خارجی خود ارتقا داد و حتی برای ارائه پرونده ونزوئلا به دیوان بین‌المللی دادگستری در هلند، بخشی از سازمان ملل، سفر کرد.

اقدامات او مقامات گویان را گیج کرده است، به ویژه پس از اینکه ایالات متحده قبلاً با مشارکت‌های دفاعی و هشدارهای تلافی‌جویانه در صورت حمله ونزوئلا به گویان یا اکسون، حمایت خود را از گویان نشان داده بود.

با انتظار برای حکم دیوان بین‌المللی دادگستری در این اختلاف تا اوایل سال ۲۰۲۷، برخی در گویان پرسیده‌اند که آیا دولت ترامپ عملاً نقش هر دو طرف را بازی می‌کند، شاید به عنوان راهی برای اعمال سلطه بیشتر بر منابع انرژی در اسکیبو.

«آمریکا دوستی ندارد، فقط منافع دارد»، آقای سینگ، اقتصاددان، گفت.

سخنگوی وزارت خارجه گفت که رئیس‌جمهور ترامپ امنیت و رفاه در قاره آمریکا را در اولویت قرار داده است، بدون جزئیاتی درباره اختلاف ارضی ارائه دهد.

برای گویان، چالش دیگر مربوط به جمعیت‌شناسی است، زیرا هزاران مهاجر، عمدتاً از کوبا اما همچنین از ونزوئلا، برای جستجوی کار به این کشور سرازیر می‌شوند. دولت گویان عمدتاً از این ورود استقبال کرده است تا کمبود نیروی کار را کاهش دهد.

ورود آن‌ها نمونه‌ای زنده از تغییر سرنوشت گویان و ونزوئلا است: کشوری در حال صعود در حالی که دیگری تلاش می‌کند از سال‌ها رکود و افول خارج شود.

«این مکان فرصت دارد»، میرلیس راموس، ۳۹ ساله، مهاجر ونزوئلایی که اخیراً به گویان رسیده است، گفت. او می‌گوید حتی بعضی روزها در بازار بوردا، منطقه‌ای شلوغ از غرفه‌های روباز که در هر گوشه اسپانیایی ونزوئلایی شنیده می‌شود، احساس راحتی می‌کند. «دلیلی برای بازگشت نمی‌بینم.»