دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، ممکن است اعلام کرده باشد که جنگ آمریکا و ایران «به طور مؤثر پایان یافته است»، اما اثرات باقی‌مانده آن خطر افزودن سوخت بیشتر به یک درگیری ویرانگر دیگر با پتانسیل سرایت به رویارویی تمام‌عیار منطقه‌ای را دارد.
آن سوی دریای سرخ از درگیری مداوم بین عربستان سعودی و جنبش انصارالله یمن تحت حمایت ایران، که همچنین به عنوان حوثی‌ها شناخته می‌شود، دو کشور شاخ آفریقا به نظر می‌رسد در آستانه یک تشدید بزرگ هستند.
اتیوپی همسایه خود اریتره را متهم کرده است که به ائتلاف شورشیانی کمک می‌کند که در ماه سپتامبر یک حمله گسترده در منطقه ناآرام تیگری آغاز کردند و تهدید به دور جدیدی از جنگ ۲۰۲۰-۲۰۲۲ می‌کنند که یکی از مرگبارترین درگیری‌های قرن بیست و یکم بود.
اریتره در طول آخرین درگیری تیگری در کنار اتیوپی جنگید، اما این دو کشور تاریخچه پیچیده‌ای دارند. این شامل جنگ ۱۹۹۸-۲۰۰۰ است که پنج سال پس از کسب استقلال اریتره رخ داد و دسترسی استراتژیک به دریای سرخ را با خود برد؛ دسترسی که بزرگ‌ترین کشور محصور در خشکی جهان همچنان به دنبال بازپس‌گیری آن است.
در همین حال، اتیوپی همچنین در مرکز چندین اختلاف دیگر بوده است که روابط با کشورهای منطقه‌ای از جمله مصر، سومالی و سودان را فرسوده کرده است؛ جایی که یک جنگ داخلی خونین بین جناح‌های رقیب اکنون تهدید می‌کند با بحران در حال شکل‌گیری در شاخ آفریقا برخورد کند.
«جنگ در اتیوپی خطر همپوشانی با جنگ منطقه‌ای در سودان و ایجاد جنگ جدیدی بین اتیوپی و اریتره را دارد»، آلن بوسول، مدیر پروژه گروه بحران بین‌المللی برای شاخ آفریقا، به نیوزویک گفت. «قدرت‌های منطقه‌ای که قبلاً در جنگ سودان کشیده شده‌اند، ممکن است به زودی خود را درگیر جنگ دیگری در شاخ آفریقا نزدیک دریای سرخ ببینند.»
اهمیت استراتژیک دریای سرخ و مسیر دریایی آن به کانال سوئز تنها از زمان اختلال در ترافیک تنگه هرمز به دلیل جنگ آمریکا و ایران افزایش یافته است.
«رقابت‌ها و آشوب در خاورمیانه به طور فزاینده‌ای به شاخ آفریقا سرایت می‌کند»، بوسول گفت. «درگیری‌ها در هر دو طرف دریای سرخ اکنون به صورت رفت و برگشتی در هم جریان دارند.»
توضیح درگیری اتیوپی
اتیوپی مدت زیادی با تنش‌هایی درگیر بوده است که شامل جنبش‌های مسلح تأثیرگذار سازمان‌یافته بر اساس خطوط قومی و منطقه‌ای است. قدرتمندترین این گروه‌ها جبهه آزادی‌بخش خلق تیگری (TPLF) است که به رهبری سرنگونی دولت کمونیستی این کشور در سال ۱۹۹۱ کمک کرد.
TPLF تقریباً سه دهه بر ائتلاف حاکم اتیوپی سلطه داشت، تا زمانی که ابی احمد در سال ۲۰۱۸ پس از دوره‌ای از اعتراضات گسترده و تحولات سیاسی نخست‌وزیر شد.
احمد برای ترمیم روابط با اریتره اقدام کرد و با واکنش منفی TPLF مواجه شد. تنش‌ها به درگیری‌های مسلحانه و جنگی وحشیانه تبدیل شد که صدها هزار نفر کشته و میلیون‌ها نفر آواره شدند تا اینکه توافق صلح ۲۰۲۲ امضا شد.
با این حال، شکایات ادامه یافت و نیروهای اتیوپی حملات پهپادی در منطقه تیگری انجام دادند و سال گذشته ثبت TPLF به عنوان یک نهاد سیاسی را لغو کردند. درگیری‌های مرگبار در ژانویه و فوریه امسال رخ داد و در سپتامبر، TPLF با شش حزب دیگر متحد شد تا ائتلاف نیروهای مردمی اتیوپی برای بقا را با هدف اعلام‌شده سرنگونی دولت احمد تشکیل دهد.
ائتلاف شورشیان شامل TPLF، جنبش ملی فانو آمهارا، ارتش آزادی‌بخش اورومو، جبهه آزادی‌بخش ملی اوگادن، جبهه انقلابی وحدت ملی آفار، جنبش آزادی‌بخش خلق بنیشانگول و طبق برخی گزارش‌ها جنبش دموکراتیک خلق گوموز است، اگرچه عضویت آن مورد بحث است.
اریتره و TPLF که روزگاران دشمنان خونی بودند، از سال ۲۰۲۵ به طور فزاینده‌ای علیه دولت ابی احمد متحد شده‌اند، بخشی به دلیل نگرانی‌های اریتره درباره خواسته‌های فزاینده و تهاجمی اتیوپی برای دسترسی حاکمیتی به دریای سرخ.
مصر، که با اتیوپی بر سر پروژه عظیم سد رودخانه نیل در اختلاف است، و سودان، که ادعا می‌کند اتیوپی از گروه شبه‌نظامی نیروهای پشتیبانی سریع (RSF) که از سال ۲۰۲۳ برای تسخیر کنترل دولت از نیروهای مسلح سودان می‌جنگند، حمایت می‌کند، نیز توسط اتیوپی متهم شده‌اند که از ائتلاف شورشیان در تیگری حمایت می‌کنند.
کشور چهارم در منطقه، سومالی، نیز به دلیل توافق ۲۰۲۴ خود با منطقه جدایی‌خواه سومالی‌لند که امکان اعطای دسترسی به ساحل دریای سرخ به اتیوپی را در ازای به رسمیت شناختن احتمالی استقلال سومالی‌لند مطرح می‌کرد، با اتیوپی اختلاف دارد.
ترکیه توانست نظارت بر توافقی برای کاهش تنش‌ها را مدیریت کند. اما ماه گذشته گزارش‌هایی منتشر شد مبنی بر آماده‌سازی مصر برای اعزام نیرو به سومالی مطابق با توافقی که همان سال بین دو کشور حاصل شد.
«درگیری در شمال اتیوپی در تقاطع چندین خط گسل شامل کشورهای همسایه، شاخ بزرگ آفریقا و تمام کشورهایی که منافع‌شان در دریای سرخ درگیر است، قرار دارد»، لیام کار، سرپرست تیم آفریقا در پروژه تهدیدات حیاتی مؤسسه آمریکایی-enterprise، به نیوزویک گفت.
«اتیوپی اصرار داشته است - گاهی به صورت خصمانه - که بازپس‌گیری دسترسی به دریا یک مسئله وجودی است و تلاش کرده است سهم خود از رودخانه نیل را بهتر بهره‌برداری کند، که تنش‌ها را بین اتیوپی و کشورهای ساحلی دریای سرخ و کشورهای پایین‌دست حوضه رودخانه نیل، به ویژه اریتره، سودان و مصر، افزایش داده است»، کار گفت.
او توضیح داد که اصطکاک‌های ناشی از این امر «پویایی‌های نیابتی در درگیری‌های منطقه‌ای ایجاد کرده و این درگیری‌ها را به طور فزاینده‌ای در هم تنیده است، از جمله مبارزات جاری در شمال اتیوپی، جنگ داخلی سودان و جنگ احتمالی بین اتیوپی و اریتره.»
«نشانه‌های هشداردهنده‌ای وجود دارد که تشدید بیشتر می‌تواند منجر به جنگ مستقیم بین‌المللی بین اتیوپی و همسایه‌اش اریتره یا سودان، یا حتی در بدترین سناریو جنگ منطقه‌ای با involvement مصر شود»، کار گفت.
ارتباط خاورمیانه
توطئه‌ها و مشارکت‌ها پیرامون درگیری عمیق‌تر اتیوپی محدود به همسایگان فوری آن نیست. آن سوی دریای سرخ، بازیگرانی که برای نفوذ در نظم ژئوپلیتیکی به سرعت در حال تغییر در پس‌زمینه جنگ آمریکا و ایران رقابت می‌کنند، چشم به آفریقا نیز دوخته‌اند.
ماه گذشته، بنیامین نتانیاهو، نخست‌وزیر اسرائیل، نقشه‌ای را تبلیغ کرد که نشان می‌داد اتیوپی، سومالی‌لند و نیروهای پشتیبانی سریع سودان با ائتلاف «شش‌ضلعی» به رهبری اسرائیل و امارات متحده عربی همسو هستند.
نیوزویک دو ماه پیش درباره همان نقشه گزارش داده بود که همچنین اریتره، سودان و سومالی را بخشی از «الماس سنی» به رهبری مصر، پاکستان، عربستان سعودی و ترکیه شناسایی می‌کرد. آنکارا، ریاض و اسلام‌آباد همچنین در ماه آگوست پیمان رسمی دفاع متقابل امضا کردند.
ایران، که محور مقاومت آن شبکه‌ای از گروه‌های مسلح متحد در سراسر خاورمیانه از جمله حزب‌الله در لبنان، شبه‌نظامیان در عراق، انصارالله در یمن و گروه‌های فلسطینی را در بر می‌گیرد، نیز در سال‌های اخیر روابط خود را در آفریقا گسترش داده است.
این شامل توافق‌نامه‌های امنیتی و انتقال گزارش‌شده پهپادها به هر دو کشور اتیوپی و سودان برای کمک به مبارزات داخلی آن‌ها است. برخی گزارش‌ها همکاری ضمنی بین انصارالله و گروه شبه‌نظامی الشباب در سومالی را نیز ادعا کرده‌اند.
در مورد واشنگتن، دولت ترامپ تحریم‌ها علیه اریتره را تنها چند روز قبل از اعلام ائتلاف شورشیان اتیوپی و گزارش‌های ورود نیروهای اریتره به تیگری لغو کرد. این تصمیم تقریباً همزمان با تسخیر کنترل سواحل یمنی تنگه باب‌المندب دریای سرخ توسط انصارالله از نیروهای دولتی تحت حمایت عربستان رخ داد.
ترامپ همچنین قبلاً اتیوپی را به دلیل عدم حمایت از پیشنهاد میانجی‌گری آمریکا در اختلاف آن با مصر بر سر سد بزرگ رنسانس اتیوپی، که رهبر آمریکا در دوران نخستین ریاست جمهوری خود در سال ۲۰۲۰ پیشنهاد کرد مصر ممکن است آن را «منفجر کند»، انتقاد کرده است.
ترامپ از آن زمان اختلاف اتیوپی و مصر را در فهرست هشت درگیری که در طول دو دوره غیرمتوالی خود در قدرت حل کرده است، قرار داده است. پس از دیدار با همتای مصری خود عبدالفتاح السیسی در ژوئن، ترامپ گفت که ایالات متحده «در یک پروژه کوچک سد» به او کمک خواهد کرد که در آن «رفتار ناعادلانه‌ای» با او شده است.
از زمان شروع جنگ آمریکا و ایران در فوریه امسال، کار اشاره کرد که «درگیری در خاورمیانه تاکنون احتمالاً به عنوان یک بازدارنده کوتاه‌مدت در منطقه شاخ عمل کرده است»، زیرا ذی‌نفعان مختلف اکنون درگیر مسائل محلی خود هستند.
اما همانطور که آشوب خاورمیانه ادامه دارد، کار تأکید کرد که این وضعیت «به هیچ وجه درگیری را در منطقه شاخ آفریقا متوقف نکرده است» و «می‌تواند در بلندمدت درگیری را افزایش دهد.»
«ایالات متحده و بازیگران منطقه‌ای همچنین آگاه هستند که تشدید منطقه‌ای ثبات منطقه دریای سرخ را بیشتر مختل خواهد کرد و فرصت‌هایی برای بازیگران شرور، از بازیگران دولتی مانند ایران و روسیه گرفته تا بازیگران غیردولتی مانند حوثی‌ها و گروه‌های جهادی، ایجاد می‌کند»، کار گفت.
«با این حال»، او افزود، «جنگ ایران و فصل اخیر جنگ داخلی یمن تنها اهمیت استراتژیک امنیت تنگناها و تنوع اقتصادی را برجسته کرده است، که عوامل اصلی رقابت بین کشورهای خاورمیانه در شاخ آفریقا هستند.»
برای تماس با ویراستاران نیوزویک درباره این داستان: سامانتا بیچ و ادوارد تی کامینز