امضای توافقنامه دفاعی میان عربستان سعودی، ترکیه و پاکستان در مکه، بازتابدهنده تغییرات راهبردی در منطقه خلیج فارس پس از تنشهای اخیر میان ایران و آمریکا است. این پیمان که شامل بند دفاع جمعی است، در شرایطی امضا شد که ریاض در پی تنوعبخشی به شرکای امنیتی خود به دلیل تردید در تعهدات بلندمدت واشنگتن است.
کابینه مصر بهطور رسمی تأیید کرد که آتشسوزی دو کشتی گازی در بندر دمیتا ناشی از حمله یک پهپاد بوده است. این حادثه که برای اولین بار توسط مقامات مصری نه به عنوان یک حادثه فنی، بلکه به عنوان یک حمله تایید میشود، منجر به اصابت پهپاد به تانکر ذخیرهسازی «انرگوس وینتر» و سرایت آتش به کشتی «گسلاگ سالم» شد.
مقامات عالیرتبه عربستان سعودی و امارات متحده عربی در اقدامی هماهنگ، با انتشار پیامهای مشابهی در شبکه اجتماعی «ایکس»، بر تحکیم پیوندهای تاریخی، برادرانه و استراتژیک دو کشور تأکید کردند. این واکنش که با بازنشر تصاویری از مقامات ارشد دو دولت همراه بود، تلاشی برای پایان دادن به ماهها تنش علنی و اختلافات دیپلماتیک محسوب میشود.
لغو ممنوعیت چهار دههای پروازهای تجاری میان ایالات متحده و لبنان توسط دولت ترامپ، بیش از آنکه یک تصمیم عملیاتی برای شرکتهای هواپیمایی باشد، پیامی دیپلماتیک و نمادین برای تقویت جایگاه دولت لبنان است. با وجود این مجوز، کارشناسان هوانوردی و تحلیلگران سیاسی معتقدند شرکتهای بزرگ آمریکایی به دلیل نگرانیهای امنیتی، تداوم تنشهای نظامی و نبود تقاضای تجاری کافی، برنامهای برای بازگشت به بیروت ندارند.
اسرائیل به دلیل ابهام در راهبرد منطقهای آمریکا و تردید در خصوص جابهجاییهای نظامی واشنگتن در خاورمیانه، استراتژی خود را بازنگری کرده و اکنون بر بیثباتسازی رژیم ایران و مقابله با برنامه هستهای آن متمرکز شده است. بنیامین نتانیاهو که با فشارهای داخلی و کاهش محبوبیت در آستانه انتخابات روبروست، از بلاتکلیفی واشنگتن و فقدان چراغ سبز ترامپ برای اقدامات تهاجمی مشترک، بهشدت ناراضی است.
اقتصاد ترکیه در حال حاضر با چالشی بزرگ میان حفظ سیاستهای پولی انقباضی و مقابله با پیامدهای اقتصادی جنگ در ایران دستوپنجه نرم میکند. افزایش تنشهای منطقهای منجر به رشد قیمت انرژی شده که برای ترکیه بهعنوان واردکننده عمده انرژی، بهمعنای افزایش هزینههای تولید، تشدید کسری حساب جاری و فشار مضاعف بر لیر است.
با فروپاشی آتشبس میان ایران و آمریکا، اقتصاد ایران بار دیگر تحت فشار شدید قرار گرفته است. دولت آمریکا با لغو معافیتهای صادرات نفت و ازسرگیری محاصره بنادر، در پی تضعیف مجدد درآمدهای ارزی ایران است و همزمان حملاتی را به زیرساختهای استراتژیک، از جمله مسیرهای ریلی متصل به آسیای مرکزی و چین، آغاز کرده است.
در نشست اخیر سازمان همکاری شانگهای در قرقیزستان، ایران موفق به امضای ۲۵ توافقنامه همکاری با کشورهای عضو شد که نشاندهنده تلاش تهران برای تعمیق پیوندهای اقتصادی و امنیتی با این بلوک در بحبوحه تنشهای فزاینده با ایالات متحده است. عباس عراقچی، وزیر امور خارجه ایران، در این اجلاس با همتایان خود از جمله وزرای خارجه روسیه، پاکستان و بلاروس دیدار و پیرامون مسائل دوجانبه و منطقهای گفتگو کرد.
دادههای کشتیرانی «کپلر» نشان میدهد که به دنبال حملات حوثیهای یمن به تأسیسات نفتی عربستان سعودی در سواحل دریای سرخ، تردد کشتیها از طریق تنگه بابالمندب به پایینترین سطح خود در ماههای اخیر رسیده است. در روز یکشنبه تنها یازده کشتی از این مسیر عبور کردند که این کاهش تردد، ناشی از تلاش حوثیها برای محاصره صادرات نفتی عربستان است؛ اقدامی که ابعاد جدیدی به تنشهای منطقهای میان ایران و آمریکا بخشیده و منجر به افزایش قیمت نفت خام در بازارهای خاورمیانه، اروپا و آفریقا شده است.
قطر در راستای کاهش وابستگی اقتصادی به درآمدهای حاصل از گاز طبیعی مایع (LNG) و فرآوردههای نفتی که به دلیل جنگ اخیر و مسدود شدن تنگه هرمز با اختلال جدی مواجه شدهاند، اقدام به راهاندازی «بورس الماس قطر» کرد. این نهاد جدید که در منطقه آزاد «راس بوفونتاس» مستقر است، با هدف اتصال دوحه به بازارهای جهانی و تحقق اهداف «چشمانداز ملی ۲۰۳۰»، تمامی خدمات مربوط به تجارت، نگهداری، صدور گواهینامه و حراج الماس را در یک اکوسیستم واحد و ایمن گرد هم میآورد.
بحرانهای منطقهای و تنشهای پیرامون تنگه هرمز، ساختار تصمیمگیری در ایران را دستخوش تغییر کرده و قدرت را از نهادهای سیاسی و پارلمانی به سمت نهادهای امنیتی سوق داده است. در شرایطی که دولتها در وضعیت «بحران دائمی» قرار میگیرند، فرصت برای مشورت، اجماعسازی و طی شدن مسیرهای قانونی محدود شده و تصمیمات باید با سرعت بالا اتخاذ شوند؛ این وضعیت، نهادهای امنیتی و نظامی را که برای سرعت و فرماندهی طراحی شدهاند، به بازیگران اصلی تبدیل میکند.
شورای عالی امنیت ملی یونان در راستای مدرنسازی ارتش و در پی تشدید تنشها با ترکیه، خرید یک سامانه پدافند هوایی چندلایه اسرائیلی به ارزش ۴ میلیارد دلار را تصویب کرد. این سامانه که تحت عنوان «سپر آشیل» شناخته میشود، قرار است ظرف ۳۵ ماه آینده عملیاتی شده و جایگزین سامانههای قدیمی پاتریوت و اس-۳۰۰ شود.
ایران روز دوشنبه دو مرد به نامهای امید بهزاد و پوریا صفوات را به اتهام جاسوسی برای سازمان اطلاعاتی اسرائیل (موساد) و ارسال اطلاعات امنیتی و مختصات مراکز حساس به شبکههای مرتبط با آن، اعدام کرد. این در حالی است که سازمانهای حقوقبشری نسبت به تشدید موج اعدامها در ایران همزمان با افزایش درگیریهای منطقهای و تنش با ایالات متحده هشدار دادهاند.
وزارت امور خارجه ایران در واکنش به استفاده احتمالی از پایگاههای نظامی بریتانیا برای حملات آمریکا علیه ایران، به لندن هشدار داد که نسبت به پیامدهای این همکاری مسئول خواهد بود. این اقدام که با تهدید صریح سپاه پاسداران مبنی بر مشروع دانستن هدف قرار دادن هر پایگاهِ مشارکتکننده در تجاوز همراه بود، نشاندهنده تغییر جهت در دکترین بازدارندگی ایران است.
ایالات متحده آمریکا اعلام کرد که در آستانه دیدار جوزف عون، رئیسجمهور لبنان با دونالد ترامپ، «عملیات مناطق آزمایشی» در جنوب لبنان آغاز شده است. این عملیات در راستای چارچوب امنیتی مورد توافق میان لبنان، اسرائیل و آمریکا در ماه ژوئن صورت میگیرد و هدف آن خروج مرحلهای نیروهای اسرائیلی، استقرار ارتش لبنان و پاکسازی منطقه از سلاحها و زیرساختهای گروههای مسلح غیردولتی بهویژه حزبالله است.
عربستان سعودی قصد دارد با هدف مقابله با تهدیدات گروه حوثی علیه امنیت کشتیرانی در دریای سرخ و جلوگیری از اخلال در مسیرهای حیاتی تجارت دریایی، یک ائتلاف نظامی چندملیتی تشکیل دهد. این ابتکار عمل که تحت فرماندهی عربستان و با استقرار مقر آن در ریاض دنبال میشود، تاکنون از حدود ۵۰ کشور از جمله ایالات متحده، مصر، پاکستان، ترکیه و تعدادی از کشورهای حاشیه دریای سرخ برای مشارکت دعوت کرده است.
ارتش ایالات متحده در راستای تعهد به خروج کامل نیروهای خود از عراق تا ضربالاجل ۳۰ سپتامبر، روند کاهش حضور نظامی خود در نزدیکی فرودگاه اربیل در اقلیم کردستان را آغاز کرده است. در همین راستا، سامانههای پدافند هوایی پاتریوت که نقش حیاتی در رهگیری موشکها و پهپادهای مهاجم داشتند، از این منطقه خارج شدهاند.
در پی گزارشهای منتشر شده مبنی بر بازداشت و بدرفتاری با دو دیپلمات فرانسوی در تهران، تنش دیپلماتیک میان ایران و فرانسه بالا گرفته است. وزارت امور خارجه فرانسه اعلام کرد که دو تن از کارکنان سفارت این کشور حین انجام وظایف حرفهای توسط نیروهای امنیتی ایران بازداشت، تهدید کلامی و فیزیکی شده و به مدت چهار ساعت از ارتباط با سفارت منع شده بودند.
با ورود به ششمین ماه، تنشها میان ایران و ایالات متحده که دونالد ترامپ تصور میکرد در مدت کوتاهی حلوفصل شود، با استراتژی جدید و جسورانه تهران وارد فاز تازهای شده است. در پی تبادل حملات موشکی و پهپادی میان دو طرف که آتشبس غیررسمی اخیر را از بین برد، ایران با تکیه بر حملات پیشگیرانه، عملاً کنترل معادلات تشدید تنش را به دست گرفته و از انفعال در برابر سیاستهای واشنگتن فاصله گرفته است.
روسیه و سوریه پس از بیش از یک سال مذاکره، به توافقی برای سازماندهی مجدد حضور نظامی مسکو در این کشور دست یافتند. بر اساس این تفاهمنامه، پایگاههای نظامی حمیمیم و طرطوس که پیشتر تحت کنترل کامل روسیه بودند، به مراکز آموزشی و صدور گواهینامه مشترک تبدیل خواهند شد و مدیریت بخشهای غیرنظامی این پایگاهها، از جمله فرودگاه بینالمللی لاذقیه، به دولت سوریه واگذار میشود.
با تداوم درگیریهای منطقه در ششمین ماه خود، چین با اتخاذ استراتژیهای هوشمندانه در پشت صحنه، خود را برای یک جنگ طولانیمدت آماده کرده و به دنبال کاهش آسیبهای اقتصادی است. پکن برای حفظ جریان پایدار نفت خام، از دو کانال مجزا استفاده میکند؛ نخست، با برقراری مذاکرات مستقیم با حوثیها، موفق شده است مجوز عبور ایمن تانکرهای خود را از تنگه بابالمندب دریافت کند و از نفت عربستان بهرهمند شود.
نخستوزیر عراق، علی الزیدی، در تلاش است تا کشورش را به پلی برای تعامل میان ایران و ایالات متحده تبدیل کند، اما فعالیت شبهنظامیان وابسته به ایران، عراق را به مرکز تنشهای منطقهای کشانده است. اخیراً حملات پهپادی و موشکی این گروهها به عربستان و پایگاههای آمریکایی، با واکنش نظامی مشترک آمریکا و عربستان مواجه شد که به کشته شدن تعدادی از نیروهای شبهنظامی و اعضای سپاه پاسداران انجامید.
دور هفتم مذاکرات مستقیم لبنان و اسرائیل در رم، با وجود برخی پیشرفتهای فنی در زمینه تبادل لیست اسرا و مباحث حقوقی، به دلیل تشدید تنشهای نظامی در جنوب لبنان و اختلافات بر سر مناطق آزمایشی، بدون دستاوردی ملموس پایان یافت. محور اصلی این مذاکرات، اجرای «توافق چارچوب» برای خروج تدریجی اسرائیل از خاک لبنان و استقرار حاکمیت ارتش لبنان است؛ با این حال، تحلیلگران بر این باورند که ساختار ناقص این توافق و برتری نظامی اسرائیل، روند مذاکرات را به جای نتایج عملی، به بحثهای رویهای تقلیل داده است.
عباس عراقچی، وزیر امور خارجه ایران، در گفتوگویی نقش مؤثر و قاطع ترکیه را در خنثیسازی یک شورش مسلحانه کردی که توسط آمریکا و اسرائیل علیه ایران سازماندهی شده بود، تأیید کرد. طبق اظهارات عراقچی، این توطئه قرار بود از مبدأ اقلیم کردستان عراق صورت گیرد که با هشدارهای صریح وی به مقامات عراقی و ترکیه و همچنین موضعگیری قاطع آنکارا در برابر واشینگتن، خنثی شد.
ایالات متحده و عربستان سعودی در حال نهایی کردن یک توافق تاریخی برای همکاری در زمینه انرژی هستهای غیرنظامی هستند که به شرکتهای آمریکایی اجازه میدهد در توسعه برنامه هستهای عربستان مشارکت کنند. با این حال، این توافق در مسیر تصویب در کنگره آمریکا با چالشهای جدی روبروست.
گروه حوثیهای یمن با استفاده از پهپاد به پالایشگاه جازان متعلق به شرکت آرامکو در عربستان سعودی حمله کردند. این اقدام تنها دو روز پس از امضای پیمان دفاعی مشترک میان عربستان سعودی، ترکیه و پاکستان صورت گرفت؛ پیمانی که هدف از آن تقویت بازدارندگی جمعی در برابر بیثباتیهای منطقهای ناشی از تنشهای میان ایران و ائتلاف آمریکا-اسرائیل است و طبق آن، حمله مسلحانه به هر یک از این کشورها به مثابه حمله به تمامی آنها تلقی میشود.
کویت در پی افزایش تنشهای منطقهای و حملات موشکی و پهپادی، در حال مذاکره با پاکستان برای ایجاد یک همکاری دفاعی گسترده است. این کشور به دنبال توافقی مشابه پیمان دفاعی استراتژیک (SMDA) میان پاکستان و عربستان سعودی است که شامل حضور نیروهای نظامی، جنگندهها و سامانههای پدافندی میشود.
علی الزیدی، نخستوزیر عراق، سفر رسمی خود به عربستان سعودی را که قرار بود روز پنجشنبه انجام شود، در پی تشدید تنشهای منطقهای و حملات هوایی مشترک ایالات متحده و عربستان علیه مواضع شبهنظامیان مورد حمایت ایران در عراق لغو کرد. این حملات که در پاسخ به حملات پهپادی به تأسیسات نفتی عربستان صورت گرفت، منجر به کشته و زخمی شدن دهها تن از نیروهای حشد شعبی شد که این گروه آن را نقض حاکمیت عراق دانست.
دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، از برگزاری مذاکرات فشرده و موفقیتآمیز با ایران خبر داده و نسبت به بازگشایی قریبالوقوع تنگه هرمز ابراز امیدواری کرده است. این اظهارات در حالی مطرح میشود که بازارهای جهانی با استقبال از این خبر، شاهد کاهش قیمت نفت و افزایش شاخصهای بورس بودهاند.
پس از پیروزی نزدیک عبدال السید در انتخابات مقدماتی دموکراتهای میشیگان، کمیته امور عمومی آمریکا و اسرائیل (آیپک) با صدور بیانیهای مخالفت صریح خود را با کمپین او اعلام کرد. السید که یک پزشک و سیاستمدار مترقی با تبار مصری است، توانست با کسب ۴۸.
اعلام تصمیم حوثیهای یمن برای اعمال محاصره دریایی علیه عربستان سعودی، تهدیدی جدی برای امنیت انرژی جهان و بازارهای جهانی نفت ایجاد کرده است. با توجه به اختلالات موجود در تنگه هرمز در پی تنشهای منطقهای میان ایران، اسرائیل و ایالات متحده، دریای سرخ به مسیر حیاتی جایگزین برای صادرات نفت خلیج فارس تبدیل شده است.
بر اساس گزارشهای دریافتی، توافق پیشنهادی میان ایران و عمان در حال شکلگیری است که میتواند کنترل کشتیهای ورودی به خلیج فارس از طریق تنگه هرمز را به ایران واگذار کند. مقامات منطقهای و منابع ایرانی این اقدام را امتیازی بزرگ برای تهران میدانند، هرچند جزئیات کلیدی آن از جمله نحوه تعریف این «کنترل» و چگونگی دریافت هزینهها همچنان مورد بحث است.
علی الزیدی، نخستوزیر عراق، تنها چند روز پس از سفر به ایالات متحده و انعقاد توافقنامههای کلان در حوزه انرژی، به تهران سفر کرد تا بر تعادل استراتژیک بغداد در روابط با واشنگتن و تهران تاکید کند. در جریان این سفر، مقامات دو کشور چندین یادداشت تفاهم در زمینههای اقتصادی، حملونقل جادهای و ریلی، مدیریت دولتی و خواهرخواندگی شهرها امضا کردند.
ایران با اتخاذ راهبردی مبتنی بر تشدید تنشهای محاسبهشده، در تلاش است تا با هدف قرار دادن زیرساختهای انرژی و مسیرهای حیاتی کشتیرانی در خاورمیانه، هزینههای رویارویی را برای ایالات متحده و متحدانش افزایش دهد. هدف اصلی تهران از این اقدامات، نه آغاز یک جنگ تمامعیار، بلکه ایجاد اهرم فشار برای تغییر وضعیت موجود در تنگه هرمز و وادار کردن واشنگتن به پذیرش خواستههای ایران در مذاکرات احتمالی است.
بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر اسرائیل، در آستانه انتخابات، با بهرهگیری از گزارشهای امنیتی درباره فعالیتهای جاسوسی و هستهای ایران، تلاش میکند افکار عمومی اسرائیل و دولت ترامپ را برای احتمال ورود به یک کارزار نظامی علیه ایران آماده کند. نتانیاهو که با کاهش محبوبیت در نظرسنجیها مواجه است، بازگشایی جبهه تقابل با ایران را ابزاری برای تقویت موقعیت سیاسی خود میبیند؛ هرچند نهادهای امنیتی اسرائیل نسبت به موفقیت قطعی این اقدام و هزینههای بازگشت به جنگ هشدار دادهاند.
عربستان سعودی موفق شده است حمایت سیاسی ۱۴ کشور، از جمله قدرتهای منطقهای مانند ترکیه و پاکستان، را برای ائتلاف دفاع دریایی پیشنهادی خود با هدف مقابله با حملات حوثیها در دریای سرخ جلب کند. اگرچه کشورهایی نظیر ترکیه، پاکستان، مصر، اردن و قطر در نشستی در ریاض با صدور بیانیهای از این ائتلاف اعلام حمایت کردند، اما هنوز به دلیل نهایی نشدن منشور و ساختار سازمانی گروه، تعهد رسمی برای پیوستن به آن ندادهاند.
بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر اسرائیل، دیدار اخیر خود با دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا در کاخ سفید را «عالی» توصیف کرد، هرچند این گفتگوها در فضایی از تنشهای پنهان و اختلافنظر بر سر نحوه مواجهه با ایران صورت گرفت. در حالی که ترامپ به دنبال یافتن راهی برای خروج از بحرانهای ناشی از جنگ با ایران و بازگشت به دیپلماسی است، نتانیاهو همچنان بر رویکرد تهاجمیتر و فشار حداکثری علیه تهران پافشاری میکند.
به گزارش المانیتور، توقف چهار روزه حملات ایران به کشتیهای تجاری در تنگه هرمز، کورسوی امیدی برای مقامات دولت ترامپ جهت از سرگیری مذاکرات دیپلماتیک و کاهش تنشهای نظامی ایجاد کرده است. این خوشبینی محتاطانه پس از ۱۲ روز حملات متقابل آمریکا به مواضع نظامی ایران در منطقه شکل گرفته، اما سکوت اخیر در اقدامات تلافیجویانه ایران، فضایی را برای دیپلماسی فراهم آورده است.
سفر علی الزیدی، نخستوزیر عراق، به ترکیه و عربستان سعودی نشاندهنده تلاش جدی بغداد برای تعمیق روابط منطقهای، تنوعبخشی به مسیرهای صادرات انرژی و تقویت جایگاه سیاسی خود است. محورهای اصلی این دیدارهای دیپلماتیک شامل همکاریهای تجاری، امنیتی، مدیریت منابع آبی و بهویژه پروژه «جاده توسعه» است که عراق را از طریق ترکیه به اروپا متصل میکند.
بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر اسرائیل، در هشتمین دیدار خود با دونالد ترامپ در واشنگتن، با هدف ترمیم روابط و هماهنگی پیرامون مسائل حیاتی منطقه به کاخ سفید میرود. در حالی که سوژه اصلی گفتوگوهای نتانیاهو، ایران و ارائه برنامههای عملیاتی برای هدف قرار دادن زیرساختهای نظامی و صنعتی این کشور است، ترامپ قصد دارد بحثهایی را پیرامون وضعیت لبنان، سوریه و تسریع در استقرار نیروهای بینالمللی در غزه مطرح کند.
| گرایش سیاسی | میانه | مخاطبین اصلی | تحلیلگران سیاسی، دیپلماتها، علاقهمندان به خاورمیانه، پژوهشگران |
|---|---|---|---|
| کشور مبدأ | ایالات متحده |