سفر مقامات ارشد پاکستانی، از جمله رئیس ستاد ارتش و وزیر کشور، به تهران و همزمان اعزام یک تیم دیپلماتیک از سوی قطر، نشاندهنده افزایش فعالیتهای دیپلماتیک برای دستیابی به توافقی میان ایران و ایالات متحده است. در حالی که پاکستان به عنوان میانجی اصلی عمل میکند، گزارشها از تبادل ایدهها و متون جدید بین طرفین حکایت دارد؛ هرچند این گفتگوها هنوز به توافقی نهایی منجر نشده است.
دولت ایران در شرایط حساس کنونی و در بحبوحه فضای پس از جنگ، رویکردهای امنیتی خود را در مناطق مرزی و قومینشین بهویژه سیستان و بلوچستان و کردستان بهشدت تشدید کرده است. وزارت اطلاعات و سپاه پاسداران با اعلام انهدام هستههای مسلح، بازداشت افراد و کشف تسلیحات، این اقدامات را واکنشی دفاعی به «تهدیدات خارجی و دشمنان» توصیف میکنند؛ با این حال، تحلیلگران این روند را بخشی از منطق حکومتداری جدید میدانند که در آن مناطق اقلیتنشین بهعنوان خطوط مقدم درگیریهای ژئوپلیتیکی نگریسته میشوند.
ارمنستان در آستانه برگزاری انتخابات پارلمانی سرنوشتساز در ۷ ژوئن ۲۰۲۶ قرار دارد که به عنوان یک همهپرسی تاریخی برای تعیین مسیر ژئوپلیتیک این کشور شناخته میشود. در این رقابت، نیکول پاشینیان، نخستوزیر فعلی که سیاستهای خود را بر پایه صلح با آذربایجان، بهبود روابط با ترکیه و فاصله گرفتن از مدار نفوذ روسیه بنا کرده است، از حمایت آشکار غرب و ایالات متحده (به ویژه دولت ترامپ) برخوردار است.
انتصاب محمدباقر قالیباف، رئیس مجلس ایران، به عنوان نماینده ویژه در امور چین، نشاندهنده تغییرات ساختاری و تمرکز قدرت در نظام سیاسی ایران پس از تحولات اخیر، از جمله ترور علی لاریجانی و درگذشت رهبر سابق است. قالیباف که با پیشینه نظامی در سپاه پاسداران و تجربه ۱۲ ساله در شهرداری تهران شناخته میشود، اکنون به جایگاه محوری در هماهنگی نهادی، واسطهگری میان جناحها و پیشبرد اولویتهای راهبردی نظام دست یافته است.
ارتش اسرائیل در تاریخ ۳۱ می ۲۰۲۶ اعلام کرد که نیروهای این کشور موفق به تصرف قلعه ۹۰۰ ساله بوفورت و ارتفاعات استراتژیک اطراف آن در جنوب لبنان شدهاند. این عملیات که با هدف تضعیف زیرساختهای نظامی حزبالله و کاهش حملات موشکی و پهپادی به شمال اسرائیل انجام شده، علیرغم برقراری آتشبس در هفتههای اخیر صورت گرفته است.
آرمان تاتویان، نامزد اپوزیسیون ارمنستان و بازرس پیشین حقوق بشر این کشور، در آستانه انتخابات پارلمانی در مصاحبهای با المانیتور، ضمن رد اتهام وابستگی به روسیه، برنامههای خود را برای آینده کشور تشریح کرد. وی که به عنوان رقیب نیکول پاشینیان، نخستوزیر فعلی، شناخته میشود، تأکید کرد که قصد دارد ضمن حفظ تعادل و کاهش تدریجی وابستگی به مسکو، روابط نزدیکتری با ایالات متحده و اتحادیه اروپا برقرار کند.
جمهوری اسلامی ایران رویارویی نظامی اخیر خود با اسرائیل را نقطهعطفی در استراتژی بازدارندگی خود میداند. تهران با تغییر در «قوانین درگیری»، تأکید دارد که امنیت متحدان منطقهایاش، بهویژه حزبالله لبنان، با امنیت ملی ایران پیوندی ناگسستنی یافته است و هرگونه حمله به آنها میتواند با واکنش مستقیم و فوری ایران مواجه شود.
بهدلیل محدودیتهای دریایی ناشی از تحریمهای آمریکا و انسداد بنادر، حدود ۳۰۰۰ کانتینر عازم ایران در بنادر پاکستان متوقف شدند که این امر منجر به گشایش شش کریدور تجاری زمینی از سوی پاکستان شد. این اقدام که با فعالسازی توافقنامه حملونقل جادهای سال ۲۰۰۸ صورت گرفت، بنادر کراچی، قاسم و گوادر را به مرزهای ایران در تفتان و گبد متصل میکند.
گزارشهای جدید حاکی از آن است که به دلیل محدودیت دسترسی بازرسان آژانس بینالمللی انرژی اتمی، نگرانیها درباره توسعه پنهانی برنامه هستهای ایران در دوران پس از جنگ افزایش یافته است. طبق دادههای آژانس، ایران حدود ۴۴۰.
در پی تشدید تنشها میان ایران و آمریکا، در تاریخ ۲۸ مه ۲۰۲۶، حملات هوایی متقابلی در نزدیکی تنگه هرمز رخ داد. این درگیریها پس از آن آغاز شد که ارتش ایالات متحده عملیات پهپادی ایران در نزدیکی بندرعباس را هدف قرار داد و چهار پهپاد و یک ایستگاه کنترل زمینی را منهدم کرد.
کویت در پی افزایش حملات پهپادی و موشکی ایران و درگیر شدن ناخواسته در تنشهای منطقهای، در حال بازنگری اساسی در استراتژی دفاع هوایی خود است. در همین راستا، وزارت امور خارجه ایالات متحده فروش بستهای دفاعی به ارزش حدود ۲ میلیارد دلار را برای مقابله با پهپادها به کویت تصویب کرده است که شامل فناوریهای پیشرفته شناسایی، جنگ الکترونیک و رهگیرهای مدرن میشود.
جنگ اخیر میان آمریکا، اسرائیل و ایران و شوک انرژی ناشی از آن، اگرچه برای بسیاری از کشورهای جهان بحرانزا بوده، اما برای لیبی به عنوان یک فرصت اقتصادی غیرمنتظره عمل کرده است. در شرایطی که افزایش قیمت نفت و تمایل شرکتهای بینالمللی برای یافتن منابع جایگزینِ خلیجفارس، توجهها را به سمت لیبی معطوف کرده، این کشور با تولید ۱.
بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر اسرائیل، در پی حملات موشکی متقابل میان اسرائیل و ایران در موقعیت دشواری قرار گرفته است. پس از حملات تلافیجویانه اسرائیل، دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، با برقراری تماسهای مکرر و صریح، نتانیاهو را به توقف فوری عملیات نظامی و خویشتنداری فراخواند و هشدار داد که در صورت تشدید تنشها، اسرائیل ممکن است حمایت نظامی ایالات متحده را از دست بدهد.
کویت که همواره به عنوان یکی از محتاطترین و دیپلماتیکترین بازیگران منطقه خلیج فارس شناخته میشد، اکنون با چالشهای امنیتی بیسابقهای روبروست. در پی حمله موشکی و پهپادی اخیر ایران به فرودگاه بینالمللی کویت که منجر به کشته و زخمی شدن شماری از افراد و خسارات گسترده به ترمینال ۱ شد، دولت کویت ضمن احضار کاردار ایران، دو دیپلمات ایرانی را اخراج کرد.
جیدی ونس، معاون رئیسجمهور آمریکا، اعلام کرد که انتقال اورانیوم غنیشده ایران به روسیه در دستور کار دولت واشنگتن قرار ندارد. وی با تأکید بر هدف کاخ سفید مبنی بر جلوگیری از اشاعه سلاحهای هستهای و تأکید بر اینکه اجازه دستیابی ایران به چنین سلاحهایی داده نخواهد شد، تصریح کرد که اولویت آمریکا دستیابی به یک راهحل دیپلماتیک است.
تنشهای نظامی میان ایران، اسرائیل و آمریکا و پیامدهای آن در تنگه هرمز، زنجیره تأمین جهانی آلومینیوم را که حدود ۸ تا ۹ درصد تولید آن به کشورهای حاشیه خلیج فارس وابسته است، با اختلالات جدی مواجه کرده است. این بحران قیمت آلومینیوم را به بالاترین سطح چند ساله رسانده و تولیدکنندگان بزرگ منطقه نظیر «آلبا» (Alba) و «امارات گلوبال آلومینیوم» (EGA) را ناچار کرده است تا استراتژیهای تنوعبخشی جغرافیایی خود را برای کاهش وابستگی به مسیرهای ترانزیتی خلیج فارس و افزایش تابآوری عملیاتی تسریع کنند.
اظهارات اخیر مقامات ارشد نظامی و دیپلماتیک ایران نشان میدهد که تهران حزبالله را خط قرمز خود در دیپلماسی پساجنگ قرار داده و مصمم است ثابت کند نفوذ منطقهای و ائتلافهای استراتژیکش علیرغم فشارهای نظامی، تضعیف نشده است. پس از اعلام آتشبس میان اسرائیل و لبنان، فرماندهانی چون اسماعیل قاآنی و چهرههای سیاسی مانند محسن رضایی تأکید کردند که هرگونه توافق منطقهای که متحدان تهران را نادیده بگیرد، غیرقابل پذیرش است.
عربستان سعودی در واکنش به چالشهای امنیتی ناشی از جنگ اخیر با ایران و حملات مستمر موشکی و پهپادی، در حال راهاندازی پروژهای برای تولید داخلی پهپادهای تهاجمی دوربرد با نام «SKYWASP» است. این پهپادها که با الگوبرداری از پهپاد شاهد-۱۳۶ ایران طراحی شدهاند، با بردی حدود ۱۵۰۰ کیلومتر، بهطور خاص برای ایجاد بازدارندگی استراتژیک در منطقه خلیج فارس ساخته میشوند.
مذاکرات دیپلماتیک میان ایران و ایالات متحده با میانجیگری کشورهایی نظیر پاکستان و قطر در مرحلهای حساس قرار گرفته، اما با وجود شتاب گرفتن این رایزنیها، هنوز شکافهای عمیقی میان طرفین وجود دارد. برخلاف دورههای پیش از جنگ که مذاکرات عمدتاً بر محدودیتهای فنی برنامه هستهای متمرکز بود، تهران اکنون تأکید دارد که پرونده هستهای فعلاً موضوع بحث نیست و اولویت اصلی، دستیابی به تضمینهای امنیتی برای پایان دادن به خصومتها و تثبیت فضای نظامی است.
در حالی که مذاکرات میان تهران و واشنگتن با میانجیگری کشورهای منطقه به آرامی در جریان است، مقامات سیاسی و نظامی ایران با اتخاذ رویکردی تهاجمی، دیپلماسی را نه به عنوان مسیری برای سازش، بلکه به عنوان ابزاری برای تثبیت دستاوردهای حاصل از قدرت نظامی خود معرفی میکنند. اظهارات اخیر محمدباقر قالیباف و سایر مقامات امنیتی نشان میدهد که تهران امتیازات احتمالی در میز مذاکره را نتیجه مستقیم توانمندیهای بازدارنده خود، از جمله قدرت موشکی و کنترل بر تنگه هرمز، میداند.
دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، ساعاتی پس از تهدید به انجام حملات نظامی سنگین علیه ایران و تصرف جزیره خارگ، از لغو این حملات خبر داد. وی دلیل این تصمیم را پیشرفت قابلتوجه در دستیابی به یک توافق صلح عنوان کرد و مدعی شد که این معامله توسط رهبری ایران تأیید شده و طی روزهای آینده در اروپا نهایی و امضا خواهد شد.
بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر اسرائیل، در آستانه انتخابات پیشرو با چالشهای بیسابقهای روبروست که جایگاه سیاسی او را پس از ۲۰ سال حضور در قدرت به خطر انداخته است. کاهش محبوبیت وی در نظرسنجیها، حتی در میان پایگاه سنتی حزب لیکود، ناشی از ترکیبی از عوامل داخلی و خارجی است.
رشید ممدوف، سفیر آذربایجان در آنکارا، در اظهاراتی صریح اعلام کرد که مرزهای ترکیه و ارمنستان تنها در صورت تغییر قانون اساسی ارمنستان و حذف ارجاعات سرزمینی به قرهباغ بازگشایی خواهد شد. این موضعگیری که نشاندهنده نفوذ گسترده باکو بر روند عادیسازی روابط میان آنکارا و ایروان است، تنها چند هفته پیش از انتخابات پارلمانی ارمنستان مطرح شد؛ انتخاباتی که به مثابه همهپرسی برای برنامههای صلحجویانه نیکول پاشینیان، نخستوزیر ارمنستان، تلقی میشود.
ایران در میانه مذاکرات آتشبس با واشنگتن، آزادسازی حدود ۲۴ میلیارد دلار از داراییهای بلوکه شده خود را به عنوان اولویت اصلی و ابزاری برای تثبیت دیپلماسی پس از جنگ مطرح کرده است. تهران اصرار دارد که نیمی از این مبلغ باید بلافاصله و باقیمانده آن طی یک دوره ۶۰ روزه آزاد شود.
مارکو روبیو، وزیر امور خارجه ایالات متحده، در جریان جلسه کمیته روابط خارجی مجلس نمایندگان، بر ادعای خود مبنی بر پایان عملیات نظامی آمریکا علیه ایران تأکید کرد و حملات اخیر واشینگتن را اقدامی «کاملاً دفاعی» با هدف حفاظت از کشتیهای تجاری دانست. با این حال، این اظهارات با انتقادات شدید قانونگذاران مواجه شد؛ چرا که منطقه شاهد تشدید درگیریها بوده و سپاه پاسداران ایران حملاتی را علیه اهدافی در کویت و بحرین ترتیب داده است.
پس از لغو حمله نظامی برنامهریزیشده دونالد ترامپ علیه ایران، فضای سیاسی اسرائیل همچنان در هالهای از ابهام و نگرانی قرار دارد. علیرغم تماس تلفنی ترامپ با نتانیاهو و اعلام آمادگی آمریکا برای حملات احتمالی در آینده، رهبران اسرائیل نسبت به رویکرد متناقض ترامپ و عدم قطعیت در تصمیمات او بدبین هستند.
بر اساس گزارشهای منتشر شده در ۲۳ می ۲۰۲۶، آمریکا و ایران در آستانه دستیابی به یک توافق پیشنهادی برای کاهش تنشها هستند. این توافق شامل برقراری یک آتشبس ۶۰ روزه است که طی آن، ایران با پاکسازی مینهای دریایی، امکان تردد آزادانه و بدون عوارض کشتیها در تنگه هرمز را فراهم میکند.
قیمت نفت خام برنت روز چهارشنبه در پی انتشار گزارشهایی مبنی بر احتمال دستیابی به توافقی میان ایران و ایالات متحده برای بازگشایی تنگه هرمز ظرف ۳۰ روز، با افت ناگهانی حدود ۵ درصدی مواجه شد و به زیر ۹۵ دلار در هر بشکه رسید. بر اساس این چارچوب پیشنهادی، ایران در ازای خروج نیروهای نظامی آمریکا و پایان محاصره دریایی، کشتیرانی تجاری را به وضعیت پیش از جنگ بازمیگرداند.
بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر اسرائیل، با نزدیک شدن به انتخابات و احتمال امضای توافق میان آمریکا و ایران، با بحرانی سیاسی و بنبستی راهبردی مواجه شده است. اطرافیان نتانیاهو معتقدند او دونالد ترامپ را مسئول شکست در تغییر رژیم ایران میداند و از این توافق قریبالوقوع به عنوان فاجعهای یاد میکند که دست او را برای اقدامات تقابلی کاملاً بسته است.
بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر اسرائیل، در پی احتمال حصول توافق میان آمریکا و ایران، با یک بحران سیاسی جدی مواجه شده و دونالد ترامپ را به دلیل توقف برنامههای تغییر رژیم در ایران و حرکت به سوی این توافق، مقصر میداند. حلقه نزدیک به نتانیاهو معتقد است او در برابر این تحولات «فلج» شده و ناتوانیاش در تأثیرگذاری بر سیاستهای ترامپ، موقعیت او را در آستانه انتخابات آتی اسرائیل به خطر انداخته است؛ تا جایی که برخی منابع از احتمال کنارهگیری او در ازای توافق اعتراف به گناه برای پایان دادن به پروندههای فسادش سخن میگویند.
ایران و ایالات متحده نسبت به پیشرفت در مذاکرات برای پایان دادن به جنگ ابراز امیدواری کردهاند، اما مقامات هر دو کشور دستیابی فوری به توافق نهایی را رد کردهاند. اسماعیل بقایی، سخنگوی وزارت امور خارجه ایران، ضمن تأیید پیشرفت در بخش بزرگی از مسائل مورد بحث، اعلام کرد که سند در حال بررسی، یک توافق چارچوبی ۱۴ مادهای است، نه یک توافق نهایی.
| گرایش سیاسی | میانه | مخاطبین اصلی | تحلیلگران سیاسی، دیپلماتها، علاقهمندان به خاورمیانه، پژوهشگران |
|---|---|---|---|
| کشور مبدأ | ایالات متحده |