یک سایت مشکوک هستهای ایران که زیر لایههای ضخیم گرانیت مدفون است، امسال و همزمان با پیشروی جنگ با آمریکا، شاهد حجم زیادی از فعالیتهای ساختمانی بوده است؛ این یافته بر اساس بررسی گروهی از تحلیلگران از شش سال تصویر ماهوارهای است.
سایت کوه کلنگی، واقع در نزدیکی مجتمع هستهای نطنز و حدود ۱۴۰ مایل جنوب تهران، همواره مورد بحث نهادهای اطلاعاتی بوده است که آن را مکانی محتمل برای حفاظت از تلاشهای آینده برنامه هستهای ایران میدانند.
طبق تحلیل جدید تصاویر ماهوارهای توسط اندیشکده مرکز مطالعات راهبردی و بینالمللی (CSIS)، که به صورت انحصاری پیش از انتشار با سیانان به اشتراک گذاشته شد، امسال «افزایش واضحی در فعالیتهای ساختمانی» دیده میشود.
به گفته تحلیلگران CSIS، تأسیسات زیرزمینی «احتمالاً» به عنوان پناهگاهی امن برای برنامه هستهای ایران طراحی شده است.
اطلاعات اسرائیل پیشنهاد کرده است که ایران ممکن است در پی انتقال سانتریفیوژها به این مکان به عنوان بخشی از تلاشهای غنیسازی اورانیوم باشد و دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، بارها تهدید به حمله به این سایت کرده است.
ترامپ هفته گذشته به خبرنگاران گفت: «ممکن است خیلی زود به کوه کلنگی حمله کنیم»، و افزود که «ما از همه کسانی که در آنجا در حال جابهجایی هستند، آگاهیم».
تیم CSIS گزارش داد که کوه گرانیتی، حتی برای «سنگینترین بمبهای غیرهستهای» پنتاگون نیز هدفی دشوار محسوب میشود. و این تنها تأسیسات هستهای ایران نیست که ترس میرود خارج از دسترس سلاحهای نسل فعلی باشد.
اما نشانههایی وجود دارد که نشان میدهد آمریکا در حال تلاش برای یافتن راهی برای حمله به این سایتها است، حتی زمانی که نیروهای آمریکایی در طول شش ماه درگیری با ایران، عمدتاً بر انواع دیگر اهداف تمرکز داشتهاند.
چهار روز قبل از آغاز عملیات «خشم حماسی» توسط آمریکا، مدیر برنامه یک نهاد کمشناخته پنتاگون که مسئول مقابله با سلاحهای کشتار جمعی است، توجیه قراردادی اضطراری به ارزش ۱.۲ میلیون دلار را برای تعمیر «یک تأسیسات آزمایشگاهی منحصربهفرد زیرزمینی در میدان موشکی وایت سندز» در نیومکزیکو امضا کرد؛ این تعمیرات برای «آتش واقعی طراحی شده برای اعتبارسنجی تواناییهای طبقهبندی شده در برابر تهدیدات نوظهور سریع» بود.
سند مربوط به آژانس کاهش تهدیدات دفاعی (DTRA) در ۲۷ فوریه — روز قبل از شروع جنگ — در پایگاه داده فدرال آپلود شد.
یادداشت اشاره میکرد که «آمادهسازی سریع آزمایش»، همانطور که پایگاه داده دیگری قرارداد واگذار شده به شرکت Pate Construction را نامیده بود، باید ظرف دو تا سه هفته به دلیل «دستورالعمل حساس زمانی امنیت ملی» تکمیل میشد.
سه منبع مطلع به سیانان گفتند که طرحهای این آزمایش به جنگ ایران مرتبط بود و نیاز به توسعه روشی برای هدف قرار دادن عمیقترین تأسیسات زیرزمینی ایران و احتمالاً شبیهسازی حملات آمریکا به تأسیسات هستهای خاص وجود داشت.
آمریکا پیشتر در ژوئن ۲۰۲۵ به عنوان بخشی از آنچه ارتش «عملیات چکش نیمهشب» (Operation Midnight Hammer) نامید، به سایتهای هستهای حمله کرد. اگرچه این حملات موفق به نابودی برخی مکانهای کلیدی مرتبط با برنامه هستهای تهران شدند، اما یک ژنرال ارشد آمریکایی پارسال به قانونگذاران گفت که سایت هستهای عمیقاً مدفون اصفهان تنها ورودیهایش دفن شده بودند، زیرا پنتاگون معتقد بود بمبهای نفوذگر ضد سنگر آن — که به نام بمب نفوذگر عظیمالجثه (MOP) شناخته میشوند — نمیتوانستند آن را از بین ببرند.
ارتش در حال تلاش برای توسعه بمب «نفوذگر نسل بعد» برای جایگزینی MOP فعلی و احتمالاً هدف قرار دادن اهدافی است که حتی عمیقتر مدفون شدهاند. قراردادی برای شروع کار روی نمونه اولیه در سپتامبر ۲۰۲۵ واگذار شد و نیروی هوایی در ژوئن از منابع صنعت دفاعی برای این سلاح جدید درخواست کرد.
تصاویر ماهوارهای بررسی شده توسط سیانان نشان میدهد که بین ۱۶ تا ۱۸ فوریه، کار حفاری در یک سایت دورافتاده تحت مدیریت DTRA و فرماندهی استراتژیک آمریکا در وایت سندز آغاز شد که برای آزمایش اثرات سلاحها بر اهداف عمیقاً مدفون در نظر گرفته شده بود. زمانبندی با قرارداد اضطراری همخوانی دارد: شرکت Pate Construction در ۱۷ فوریه تخمینی برای کار آزمایش ارائه داد و روز بعد قرارداد را دریافت کرد، طبق سوابق قراردادهای فدرال.
کار در این مکان دورافتاده، که به عنوان سایت آزمایش سختسنگ لرزهای جایگزین (Alternate Seismic Hardrock in Situ Test Site) شناخته میشود، تا اواسط مارس ادامه یافت و توده خاک حفاری به تدریج بزرگتر شد. طبق تصاویر، این دوره فعالیت سپس متوقف به نظر میرسید.
مشابه کوه کلنگی، سایت آزمایش DTRA در وایت سندز نیز در گرانیت کنده شده است، طبق یک ارزیابی زیستمحیطی.
سیانان نتوانست به طور مستقل تأیید کند که آیا آزمایش انجام شده است یا خیر، همچنین نتوانست هدف کار در سایت آزمایش DTRA را که از طریق تصاویر ماهوارهای مشاهده شد، تأیید کند. پنتاگون فوراً به سوالات سیانان پاسخ نداد. شرکت Pate Construction نیز تماسهای خبرنگار سیانان را بیپاسخ گذاشت.
ارتش آمریکا طرحهای عملیاتی برای حملات به کوه کلنگی را حفظ میکند و این سایت بخشی از بسته اهدافی بود که اوایل تابستان امسال، زمانی که ترامپ تهدید به تشدید درگیری با ایران میکرد، مورد بررسی قرار داشت، طبق گفته یک منبع مطلع. طرح حمله به کوه کلنگی شامل استفاده از برخی از بزرگترین بمبهای موجود در زرادخانه آمریکا بود، هرچند هنوز مشخص نیست که آیا آن مهمات میتوانند به اندازه کافی در اعماق زمین نفوذ کنند تا هر چیزی که ایران ممکن است به آنجا منتقل کرده باشد را از بین ببرند، منبع اضافه کرد.
تلاشها برای توسعه طرحهای حملات قاطع علیه تأسیسات زیرزمینی ادامه دارد؛ یک منبع مطلع به سیانان گفت که عناصری در وزارت دفاع اخیراً یک «اسپرینت برنامهریزی» (جلسه فشرده برنامهریزی) در این مورد برگزار کردهاند.
تأسیسات کوه کلنگی «احتمالاً» برای یکی از سه هدف طراحی شده است که همه مرتبط با برنامه هستهای ایران هستند، طبق تحلیل CSIS. این مکان میتواند یک تأسیسات مونتاژ سانتریفیوژ، یک تأسیسات غنیسازی، یا پناهگاهی امن برای سایر کارهای «مرتبط با سلاح هستهای» مانند تبدیل فلز اورانیوم باشد.
تحلیلگران CSIS در گزارش خود استدلال کردند که ساختوساز در این سایت «از حفاری فعال به سمت احتمالاً ساختوساز داخلی و تقویت مداوم خارجی تغییر کرده است». کوه کلنگی در سال ۲۰۲۶ «فعالیت جادهای بیشتری» نسبت به هر زمان دیگری دیده است و کارهای اضافی شامل «بالا بردن و استحکام بخشیدن به دسترسیهای دهانه (تونل)، آسفالت شبکه جادهای داخلی، تقویت اطراف مناطق دسترسی، و صاف کردن و حذف» خاک حفاری شده هنگام ساخت تونلها بوده است، گزارش گفت.
تحلیلگران CSIS هشدار دادند که «ساختوساز مداوم» مشاهده شده در کوه کلنگی، از جمله عوامل دیگر، نشان میدهد که این سایت «هنوز قادر به انجام کار غنیسازی نیست، اگر این هدف مورد نظر باشد».
تال شالیو از سیانان در تهیه این گزارش مشارکت داشت.
کار دیویس وینکی در سیانان توسط مشارکتی بین بنیاد Outrider و شرکای تأمین مالی روزنامهنگاری (JFP) پشتیبانی میشود. سیانان کنترل کامل ویراستاری گزارش را حفظ میکند.