دولت آمریکا با تکیه بر استراتژی فشار حداکثری، تحریمهای اقتصادی و محاصره دریایی، امیدوار است که اقتصاد ایران را درهم شکسته و آن را به پای میز مذاکره بکشاند. در مقابل، رهبران ایران با گذار به سوی «اقتصاد بقا»، تلاش میکنند با اقداماتی نظیر جیرهبندی کالاهای اساسی، محدودسازی دسترسی به ارز، کاهش سرمایهگذاری و اولویتبندی واردات استراتژیک، در برابر این فشارها تابآوری کنند.
تنش میان ایران و ایالات متحده وارد مرحلهای حساس شده است که در آن هر دو طرف با تمرکز بر فشار اقتصادی، در تلاشند تا طرف مقابل را به عقبنشینی وادار کنند. دولت ترامپ با اتکا به تحریمهای مالی بیسابقه و محاصره دریایی بنادر ایران، هدف اصلی خود را کاهش قیمت انرژی و جلوگیری از دستیابی ایران به سلاح هستهای قرار داده است.
نیروهای آمریکایی بامداد سهشنبه در اقدامی جهت تشدید تحریمهای اقتصادی علیه ایران، به یک کشتی کانتینری با پرچم پاناما به نام «ولا نوا» در نزدیکی سواحل پاکستان شلیک کردند. این حادثه زمانی رخ داد که بالگرد نظامی آمریکا پس از نادیده گرفته شدن هشدارهای نیروهای مستقر در محاصره دریایی بنادر ایران، به سکان این کشتی شلیک کرد که منجر به ایجاد آتشسوزی در عرشه شد.
ایالات متحده در راستای برنامهای از پیش تعیینشده برای چرخش نیروهای دریایی، ناو هواپیمابر «یواساس جورج واشنگتن» را به منطقه خاورمیانه اعزام میکند تا جایگزین «یواساس آبراهام لینکلن» شود. ناو لینکلن که از نوامبر گذشته مأموریت خود را آغاز کرده و در عملیاتهای نظامی علیه ایران نقش کلیدی داشته است، با گذشت بیش از ۲۵۰ روز حضور در دریا و ۲۰۰ روز بدون پهلوگیری در بنادر، رکورد طولانیترین مأموریت متوالی را ثبت کرده است.
کشورهای حوزه خلیج فارس به این نتیجه رسیدهاند که کنترل ایران بر تنگه هرمز در شرایط فعلی به واقعیتی پایدار تبدیل شده و امنیت صادرات انرژی آنها را با چالش جدی مواجه کرده است. با وجود نارضایتی شدید از این وضعیت و افزایش نفوذ ایران، دولتهای عربی به دلیل هراس از پیامدهای فاجعهبار درگیری نظامی مستقیم میان ایران و آمریکا و تهدید مستقیم زیرساختهای انرژیشان، ترجیح میدهند با پذیرش توافقهای موقت و تحمیلی، از تنشهای بیشتر جلوگیری کنند.
ایران بهتازگی قطر را به بازداشت سه خلبان نیروی هوایی خود که از زمان سرنگونی دو فروند جنگنده سوخو-۲۴ در اوایل جنگ ناپدید شده بودند، متهم کرده است. در حالی که ایران با ارسال نامهای به کمیته بینالمللی صلیب سرخ، خواستار دسترسی به این خلبانان شده، مقامات قطری با رد قاطعانه این ادعا، اعلام کردهاند که تنها بقایای یکی از خدمه را در عملیات جستوجو پیدا کرده و همواره برای شفافسازی با مقامات ایرانی اعلام آمادگی کرده بودند.
دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، با امضای یک یادداشت امنیت ملی، دستور داد نیروی دریایی ایالات متحده سیستم پرتاب الکترومغناطیسی جنگندهها در ناوهای هواپیمابر کلاس «جرالد آر. فورد» را کنار گذاشته و به استفاده از فناوری قدیمی «منجنیق بخار» بازگردد.
مقاله حاضر به نقد چهار فرض نادرست سیاستگذاران آمریکایی در قبال جمهوری اسلامی ایران میپردازد. نخست اینکه واشنگتن با تصور «بازیگر منطقی» بودن تهران، ویژگیهای ایدئولوژیک و بقامحور رژیم را نادیده میگیرد؛ رژیمی که سازش را نه احتیاط، بلکه ارتداد میداند.
در پی کشته شدن آیتالله علی خامنهای و بسیاری از فرماندهان ارشد امنیتی ایران در حملات هوایی ماه فوریه، مجتبی خامنهای، رهبر جدید، با انجام تغییرات گسترده در بدنه دولت و نهادهای امنیتی، در حال تثبیت قدرت و سیاستهای خود است. این جابهجاییها که شامل انتصاب چهرههای سرسخت و باسابقه برای مدیریت دستگاههای نظامی و اطلاعاتی است، نشاندهنده عزم جدی تهران برای اتخاذ موضعی تقابلی در برابر دولت ترامپ و مقاومت در برابر فشارها در پرونده هستهای و تنگه هرمز است.
در فضای سیاسی کنونی آمریکا، موضوع نگرانکننده بدهیهای دولتی که در حال نزدیک شدن به مرز ۴۰ تریلیون دلار است، علیرغم پیشبینی کسری بودجه بیش از ۲ تریلیون دلاری در آینده، به حاشیه رانده شده و بحثهای جدی برای کنترل هزینهها جای خود را به سکوت داده است. همزمان با فشارهای انتخاباتی، در حالی که احزاب بر سر وعدههای هزینهبر خود رقابت میکنند، دولت با هزینههای سنگین بهره بدهی مواجه است.
در پی انتشار گزارشهایی مبنی بر روحیه پایین و شرایط دشوار زندگی در ناو هواپیمابر «یواساس آبراهام لینکلن» پس از ۲۵۰ روز مأموریت، دموکراتهای کنگره ضمن انتقاد شدید از وزارت دفاع، خواستار تغییراتی در این نهاد شدند. با این حال، نویسنده این رویکرد را ریاکارانه میداند؛ زیرا دموکراتها از تصویب بودجه ۱۷ میلیارد دلاری مورد نیاز برای هزینههای عملیاتی نظامی خودداری کردهاند.
شرکت «هنگلی» که به عنوان یکی از غولهای صنعتی چین در حوزههای پتروشیمی، نساجی و کشتیسازی شناخته میشود، به دلیل خرید گسترده و غیرقانونی نفت خام از ایران تحت تحریمهای وزارت خزانهداری آمریکا قرار گرفته است. اگرچه این شرکت هرگونه معامله با ایران را رد کرده و مدعی است نفت مورد نیاز خود را از منابع معتبری همچون عربستان تأمین میکند، اما شواهد و دادههای ردیابی کشتیها نشان میدهد که هنگلی با استفاده از «ناوگان سایه» و روشهای فریبنده، نفت تحریمی ایران را با تخفیفهای چشمگیر خریداری کرده است.
پس از امضای تفاهمنامهای میان ایران و آمریکا برای کاهش تنش و بازگشایی تنگه هرمز، رهبران تندرو در تهران با بدبینی به این توافق نگریسته و آن را فرصتی برای خرید زمان توسط آمریکا و اسرائیل جهت تدارک حملات بزرگتر تلقی کردند. در نتیجه، ایران به جای حرکت به سوی صلح، با استفاده از فضای آرامش ایجاد شده، استراتژی خود را به سمت تشدید درگیری و آمادگی برای رویارویی گسترده تغییر داد.
دولت ترامپ در مواجهه با چالش ایران، با معمایی مشابه «گره گوردی» روبهروست؛ وضعیتی که در آن محدودیتهای سیاسی مانع از اقدام نظامی مستقیم شده و در عین حال، تهران با تحمل فشارهای اقتصادی، در برابر خواستههای واشنگتن مقاومت میکند. استراتژی پیشنهادی برای حل این بحران، تمرکز بر دو محور اصلی است: تشدید بیسابقه جنگ اقتصادی برای خفه کردن منابع مالی سپاه پاسداران و تشکیل ائتلافی منطقهای برای تضعیف شبکه نیابتی ایران در خاورمیانه.
دریابان کوپر، فرمانده فرماندهی مرکزی ایالات متحده، در بازدیدی از ناو هواپیمابر «یواساس آبراهام لینکلن» در دریای عرب، از عملکرد درخشان و تابآوری بیش از ۴۰۰۰ خدمه این ناو پس از مأموریتی تاریخی و فشرده تقدیر کرد. این گروه ضربت با پشت سر گذاشتن بیش از ۲۶۰ روز در دریا، نقشی کلیدی در مقابله با تهدیدات ایفا کرد که شامل سرنگونی بیش از ۲۰۰ پهپاد سپاه پاسداران، اجرای موفق حملات هوایی و برقراری محاصره دریایی در شرایطی بود که از آن به عنوان شدیدترین نبرد دریایی نیروی دریایی آمریکا از زمان جنگ جهانی دوم یاد میشود.
قیمت نفت در معاملات اولیه با نوسان همراه بوده است، اما تحلیلگران پیشبینی میکنند که به دلیل بنبست در مذاکرات میان آمریکا و ایران بر سر تنگه هرمز، احتمال افزایش بهای این کالای استراتژیک وجود دارد. تنگه هرمز به عنوان یک آبراه حیاتی، مسیر انتقال یکپنجم نفت جهان است و تداوم تنشها در این منطقه، نگرانیها نسبت به عرضه را تشدید کرده است.
| گرایش سیاسی | محافظهکار میانه | مخاطبین اصلی | سرمایهگذاران، تاجران، مدیران ارشد، متخصصان مالی |
|---|---|---|---|
| کشور مبدأ | ایالات متحده |